Nyja e rikthehet me një furnitor të ri dhe një pyetje të njohur.

28.04.26 | Nga Redaksia

Shqipëria nënshkroi të mërkurën në Tiranë një marrëveshje njëzetvjeçare për gazin natyror të lëngshëm (LNG), me vlerë gjashtë miliardë dollarë gjatë gjithë afatit, e strukturuar rreth tre palëve: ALBGAZ nga ana e shtetit shqiptar, prodhuesi me bazë në Virxhinia, Venture Global, për furnizimin e lëndës së parë, dhe Aktor LNG USA, mjeti tregtar i Grupit grek Aktor, për anën e logjistikës rajonale. Titulli i lajmit është i qartë. Struktura nën të, jo.

Përfaqësuesi kryesor amerikan në nënshkrim nuk ishte e ngarkuara me punë në Ambasadën e Tiranës, Nancy VanHorn, megjithëse VanHorn ishte e pranishme. Ishte ambasadorja Kimberly Guilfoyle, e akredituar në Athinë, ajo që fluturoi për ceremoninë dhe u përshëndet nga Kryeministri Edi Rama me një përqafim. Koreografia ka rëndësi. Para se të ekzaminohet ndonjë klauzolë kontrate, ajo i tregon lexuesit se Uashingtoni po e trajton energjinë e Evropës Juglindore si një dosje rajonale të organizuar përmes Athinës, me Tiranën, Sofjen, Sarajevën, Prishtinën dhe blerësit e tjerë industrialë si nyje të një sistemi, qendra operacionale e të cilit qëndron në tokën greke.

Çfarë u nënshkrua

Elementet e bëra publike janë këto: Një angazhim furnizimi 20-vjeçar për LNG me origjinë nga SHBA, me vlerë 6 miliardë dollarë. Ndërtimi i infrastrukturës së rigazifikimit në Vlorë. Konvertimi i TEC-it ekzistues të Vlorës nga nafta në gaz. Rreth 250 MW kapacitet i ri gjenerues në qendrën energjetike të Vlorës. Ndërtimi i tubacionit Fier-Vlorëqë lidh terminalin e ri me rrjetin kombëtar të transmetimit dhe më tej me rrjetet rajonale. Pozicionimi i Vlorës si një portë eksporti në tregun e gazit të Ballkanit Perëndimor.

Vëllimet vjetore të blerjes nuk u bënë të ditura në nënshkrim. Raportimet e mëparshme tregojnë se Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë nënshkroi një memorandum në shkurt me Atlantic SEE LNG Trade në Uashington për deri në 1 miliard metër kub në vit. Njoftimi i së mërkurës duket se e kthen atë memorandum në një strukturë kontraktuale detyruese.

Pyetja për furnitorin

Venture Global nuk është një prodhues i rëndomtë amerikan i LNG-së. Është një kompani, rekordi kontraktual i së cilës me blerësit themelues është bërë, gjatë 18 muajve të fundit, një nga mosmarrëveshjet më të dokumentuara në historinë e industrisë së gazit.

Kompania eksportoi më shumë se katërqind ngarkesa në tregun e lirë (spot market), ndërsa refuzoi të përmbushte kontratat afatgjata me blerësit kryesorë, duke pretenduar se fabrika ishte ende në fazë testimi. Fitimet nga ky veprim vlerësohen mbi 20 miliardë dollarë. Shtatë palë kryesore kanë ngritur padi në arbitrazh, duke përfshirë Shell, BP, Edison, Galp, Repsol, Orlen dhe Unipec, me vlerë rreth 5.5 miliardë dollarë.

Pyetjet për ALBGAZ janë themelore: Si përkufizohet "forca madhore" në kontratën shqiptare? Çfarë ndodh nëse çmimet globale rriten dhe furnitori gjen një bazë tekstuale për të ridrejtuar ngarkesat diku tjetër (ashtu siç bëri me Shell dhe BP)?

Mjeti Grek

Aktor LNG USA është një zgjatim operacional i Atlantic SEE LNG Trade, një sipërmarrje e përbashkët e formuar në fund të vitit 2025 midis Grupit Aktor(60%) dhe DEPA Trading (40%).

CEO i Aktor, Alexandros Exarchou, ka folur publikisht për Greqinë që funksionon si një "urë operacionale" midis objektivave strategjike të SHBA-së dhe politikës energjetike të BE-së, dhe për krijimin de facto të një nyjeje energjetike amerikane në tokën greke. Ky përshkrim është goditës sepse nuk është përshkrimi i Uashingtonit, por i Athinës që përshkruan rolin e vet.

Antecedenti i vitit 2021

Kjo nuk është përpjekja e parë e Shqipërisë për një projekt gazi në Vlorë të ankoruar nga SHBA. Në mars 2021, qeveria Rama nënshkroi një memorandum me ExxonMobil dhe Excelerate Energy për të njëjtin konvertim të TEC-it. Pesë vjet më vonë, TEC-i i Vlorës është ende i papunë, tubacioni Fier-Vlorë nuk është ndërtuar dhe e njëjta infrastrukturë po njoftohet përsëri me aktorë të tjerë korporatash.

Gjeometria Rajonale

Vlora nuk ekziston si një nyje më vete. Ajo është nyja jugperëndimore e një arkitekture me shumë korridorë. Sistemi që po lind nuk është një korridor i vetëm, por një rrjet tepricash (redundant network) ku asnjë nyje e vetme nuk ka fuqi veton mbi furnizimin.

Për Tiranën, kjo marrëveshje është një zgjedhje e pozicionuar hapur kundër pranisë ruse në rajon. Megjithatë, fakti që linja diplomatike u dha përpara ambasadores së Athinës dhe jo në Bruksel, është në vetvete një sinjal se si Tirana dëshiron të lexohet pozicionimi i saj.

Përfundim

Marrëveshja e Vlorës është pasojë e shumë rrethanave. Si kontratë, ajo e lidh Shqipërinë me një prodhues rekordet e të cilit në arbitrazhe janë problematike. Si infrastrukturë, ajo ringjall një projekt që është njoftuar më parë dhe nuk është dorëzuar. Si arkitekturë rajonale, ajo e fut Shqipërinë në një sistem, qendra e gravitetit të të cilit qëndron në Athinë. Përqafimi në nënshkrim nuk ishte dekor. Ishte vendosja e marrëdhënies në procesverbal.

https://tiranaexaminer.com/the-vlora-hub-returns-with-a-new-supplier-and-a-familiar-question/