Në vitin 2022, kur lufta në Ukrainë tronditi tregjet e fosileve, Shqipëria mori me qira dy centrale lundruese (TEC-e) për të garantuar sigurinë energjetike. Sot, në vitin 2026, ndërsa konflikti në Iran ka shkaktuar një rritje të re të çmimeve në bursat ndërkombëtare si ALPEX dhe HUPX, pyetja që lind është: Pse këto impiante nuk po prodhojnë energji për të mbrojtur konsumatorët?

1. Karburanti fosil: Kur "Zgjidhja" bëhet pjesë e problemit

TEC-et lundruese në Vlorë funksionojnë me lëndë djegëse fosile (naftë). Konflikti në Iran ka rritur koston e naftës dhe gazit në nivele kritike, duke e bërë prodhimin e energjisë nga këto anije jashtëzakonisht të shtrenjtë.

• Kostoja e prodhimit vs. Bursa: Edhe me rritjen e çmimeve në bursë (deri në 250 Euro/MWh), kostoja e vënies në punë e këtyre centraleve, bashkë me tarifën e qirasë dhe koston e lartë të karburantit, shpesh e tejkalon koston e importit.
• Asetet e bllokuara: Shoqëria civile ka paralajmëruar se këto investime rrezikojnë të kthehen në "asete të bllokuara" (stranded assets), të cilat kushtojnë më shumë për t'u mbajtur në punë sesa vlera që prodhojnë.

2. "Carbon Lock-in" dhe rregulli i padukshëm

Përdorimi i këtyre TEC-eve e mban Shqipërinë të bllokuar në ciklin e varësisë nga fosilet, një fenomen i njohur si "Carbon Lock-in".

• Detyrimet financiare: Ashtu si në kontratat "Take-or-Pay" të gazsjellësve, shteti mund të ketë detyrime pagese për qiranë e anijeve pavarësisht nëse ato prodhojnë energji ose jo.
• Barriera për të gjelbrën: Paratë që shpenzohen për mbajtjen e tyre "në gatishmëri" janë fonde që nuk shkojnë për komunitetet e energjisë së rinovueshme, të cilat do të ofronin energji më të lirë dhe pa emetime.

3. Presioni i taksës CBAM (2026)

Duke filluar nga ky vit (2026), Shqipëria përballet me Mekanizmin e Rregullimit të Kufirit të Karbonit (CBAM) të BE-së.

• Penalitetet mjedisore: Energjia e prodhuar nga këto TEC-e ka një gjurmë të lartë karboni. Kjo e bën atë jo-konkurruese në tregun evropian dhe rrit faturën mjedisore për vendin, duke vështirësuar përmbushjen e kritereve të Grupit 4 (Cluster 4).

4. Përfundimi: Nevoja për Tranzicion të Drejtë

Kriza në Iran është një tjetër dëshmi se mbështetja te fosilet (qofshin ato TEC-e lundruese apo pika daljeje të gazit si në Roskovec) e lë Shqipërinë të prekshme ndaj gjeopolitikës globale. Shoqëria civile vazhdon të kërkojë që fokusi të zhvendoset te burimet vendas: dielli, era dhe uji, të cilat nuk varen nga konfliktet në Lindjen e Mesme dhe as nga qiratë e larta të teknologjive të vjetëruara.