Laureta Petoshati, Gëzim Zile

Të prishësh zona të mbrojtura, të japësh territor shqiptar, të shkelësh ligjet e shtetit, të trajtosh detin dhe bregdetin si pronë private, e pastaj të akuzosh protestuesit si “spiunë grekë”, është diversion dhe fyerje për qytetarët.

Kryeministri njësoj diversion bëri edhe për Sheshin e Flamurit, të cilin e shfytyroi, duke cenuar simbolikën dhe identitetin historik të Vlorës.

Ligji shqiptar e ka shumë të qartë statusin e bregdetit dhe të drejtën e qytetarëve për ta përdorur atë lirshëm.

• Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë dhe Kodi Civil e përcaktojnë bregdetin, rërën dhe ujërat territoriale si pasuri publike të patjetërsueshme.
• Ligji Nr. 107/2014 “Për Planifikimin dhe Zhvillimin e Territorit”, i ndryshuar, ndalon ndërtime, rrethime apo pengesa që cenojnë interesin publik dhe aksesin e lirë të qytetarëve.
• Ligji Nr. 93/2015 “Për Turizmin”, i ndryshuar, detyron ruajtjen e hapësirave publike në plazhe dhe garantimin e aksesit të lirë në vijën bregdetare.
• Rregulloret për administrimin e plazheve përcaktojnë se një pjesë e plazhit duhet të mbetet publike dhe pa pagesë, ndërsa subjektet private nuk kanë të drejtë të bllokojnë hyrjet drejt detit apo kalimin e lirë të qytetarëve.

Çdo gardh, bllokim apo trajtim i bregdetit si pronë private përbën shkelje ligjore dhe duhet të shoqërohet me përgjegjësi administrative dhe penale.

Prandaj protesta për mbrojtjen e bregdetit dhe të ligjit nuk është spiunazh. Është e drejtë qytetare dhe mbrojtje e interesit publik.

Ja si veprojnë vende të tjera europiane, si Italia: edhe në rastin e Donald Trump Jr., janë hapur hetime dhe është ngritur debat publik për shkelje të dyshuara në zona të mbrojtura dhe gjueti, duke treguar se ligji zbatohet dhe nuk ka përjashtime për askënd.

Ndërsa në Shqipëri, në zona të ndjeshme si Zverneci dhe Dalan, që janë habitat i flamingove dhe pjesë e rëndësishme e ekosistemeve të mbrojtura, qytetarët ngrenë shqetësimin se ligji nuk po zbatohet me të njëjtin standard dhe forcë për të gjithë.

Prandaj pyetja për gazetën “Sot” mbetet: a është normale që qytetarët që kërkojnë zbatimin e ligjit të etiketohen dhe baltosen, ndërkohë që mungon transparenca dhe llogaridhënia për veprimet që prekin pronën publike? A duhet që në Shqipëri ligji të mbyllë sytë përpara rasteve kur dhëndurët apo familjarët e presidentëve amerikanë kërkojnë favore apo trajtim të veçantë? Dhe nëse raste të tilla përsëriten vazhdimisht pa u ndalur, çfarë do të mbetet nga Shqipëria?

Ja se çfarë shkruan edhe historiania dhe patriotja Eleni Kocaqi:

“Qeveria shqiptare në mënyrë urgjente duhet të njoftojë popullin se kush ka rrethuar me gardhe një hapësirë të patjetërsueshme publike në Vlorë, pronë absolute e popullit shqiptar. Bregu, shtrati i detit, lumit, liqeneve dhe rezervuarëve, së bashku me ujin, janë pronë e përbashkët e popullit dhe nuk mund të shiten, blihen apo privatizohen. Nëse ekziston një kontratë, ajo duhet të bëhet publike dhe të sqarohet qartë se çfarë përfiton populli shqiptar nga ky investim. Ligji nuk lejon rrethimin e detit dhe ata që e kanë bërë duhet të mbajnë përgjegjësi penale. Organet e drejtësisë duhet të nisin procedim penal për këtë çështje."
Këto janë argumentet e një historianeje dhe një avokateje, por meqë në atë protestë dhe në grupimin për nismën “Shpëto Vlorën” shumë prej nesh që jemi nga Dukati dhe Vlora, dhe kemi të afërm, gjyshër e stërgjyshër që kanë luftuar dhe kanë dhënë jetën në luftë kundër shovinizmit grek, kemi këto pyetje:

Nëse në projekte të mëdha zhvillimi në Shqipëri përfshihen figura të huaja me ndikim, si Jared Kushner, kush garanton që vendimmarrjet të mos cenojnë ligjin shqiptar dhe interesin publik?

A ka transparencë të plotë mbi këto projekte dhe mbi ata që qëndrojnë pas tyre, apo Shqipëria rrezikon të trajtohet si një hapësirë ku standardet ligjore mund të relativizohen për shkak të emrave dhe lidhjeve politike?

Dhe pyetja për gazetën “Sot” mbetet: a është normale që qytetarët që kërkojnë zbatimin e ligjit të etiketohen dhe baltosen, ndërkohë që mungon transparenca e plotë për vendimmarrjet që prekin pronën publike?

Në fund lind pyetja  e përbashkët për gazetën dhe lexuesit e saj: a bëhet fjalë për transparencë të plotë mbi emrat realë të investitorëve dhe vendimmarrësve në këto projekte, apo për struktura të fshehura interesi që veprojnë pas figurave publike dhe kërkojnë përfitime në dëm të interesit publik?

NëGreqi, shteti ka zgjedhur një ishull të pabanuar (Revithoussa) për të ndërtuar terminalin e gazit, që e perdor më pak se 25% te kapacitetit. Greqia po ecën shpejt me energjinë diellore dhe të erës, dhe nuk ka shumë nevojë për gas. BE nuk lejon të ndërtohen TECe me gas në Greqi. Gjigandët e fosileve kanë nevojë të shesin gaz. Ata shohin vendet e Ballkanit, sidomos këto jo në BE, si vende që me pak presion mund të pranojnë të blejnë gazin e tyre dhe meqë infrastruktura mungon totalisht, si në Shqipëri ose është shumë e dobët si në Mal të zi, Bosnje, Maqedoni i shtyjnë këto që dhe të ndërtojnë TECe me gaz, edhe pse akoma nuk janë të detyruara nga BE, që të ndalohet ndërtimi i tyre. Kështu, kompanitë e gazit janë në situatën “Kap cfarë të kapim”. Dhe ja vjen kërcënueshëm marrveshja në Tiranë me HUB energjitik në Vlorë.  Grupi grek (Aktor/Terna) nëpërmjet përfaqësuesit ndërmjetës z. Alexandros Exarchou, që shërben si urë operacionale, pas të cilit qëndron kompania Amerikane e prodhimit të gazit, Venture Global, dhe kompania që ka ngulur TECin lundrues në Vlorë, Excelerate Energy, e gatshme për të transportuar gazin nga Amerika dhe për të ndërtuar TECe në Vlorë firmos marrveshjen shkatëruese dhe të turpshme, në prani të kryeministrit të Shqipërisë Edi Rama. Excelerate Energy duke parë që ka marrë nga shqiptarët mbi 60 milion USD pa prodhuar asgjë me TECin lundru es, ka krijuar bindjen se mund të grabisë shumë më tepër me këtë investimin 6 milard USD dhe ka të drejtë. Së pari në vend të ishullit të pabanuar në Greqi përdoret Vlora, duke u shkatërruar natyra dhe turizmi për të prodhuar energji elektrike e për ta shitur atë në vende të tjera, pasi Shqipëria, vetë deri në vitin 2030, sic ka thënë z. Rama do jetë vend exportues neto i energjisë elektrike nga burimet e rinovueshme, pra zero nevojë për TECe me djegje gazi. Dhe kryeministri është i saktë në këtë deklarim, pasi kjo mund të ndodhë akoma edhe më shpejt, se viti 2030. Nga ana tjetër Qeveria ka dhënë lejen e ndërtimit për TECin e Roskovecit, ndryshe nga ishulli i pabanuar në Greqi, TECi ndërtohet në Shqipëri, në tokë bujqësore me pjellori shumë të lartë (bonitet 2), që ligji e ndalon të betonizohet, dhe vetëm 800 m larg shtëpive të banuara e shkollës së fëmijve. (tab. 1).  Greqia ka terminal gazi edhe në Selanik, nga ku ka dhe tubacion gazi funksional deri në Bullgari. Këto kompani që i janë vërsulur Vlorës, janë me shumë probleme me arbitrazhe me të tjera kompani të mëdha globale, e flasin me miliarda. Një kafshim i vetëm i Shqipërisë prej këtyre dinosaurëve e plagos rëndë vendin dhe e çon ne reaminacion. Këtu të përmendim vetëm faktin që nëse shteti firmos kontratën për 20 apo 49 vjet, si me TEC të Roskovecit është i detyraur ta paguaj gazin edhe kur nuk e merr, se pershembull nuk  i leverdis. Shqipëria, qysh tani nuk ka nevojë për gaz. TAP që transporton gaz, ka në rregulloren e tij të firmosur nga pala shqiptare parimin “Take or Pay”.               ë

Tab.1

Në Greqi, shteti ka zgjedhur një ishull të pabanuar (Revithoussa) për të ndërtuar terminalin e gazit, që e perdor më pak se 25% te kapacitetit. Greqia po ecën shpejt me energjinë diellore dhe të erës, dhe nuk ka shumë nevojë për gas. BE nuk lejon të ndërtohen TECe me gas në Greqi. Gjigandët e fosileve kanë nevojë të shesin gaz. Ata shohin vendet e Ballkanit, sidomos këto jo në BE, si vende që me pak presion mund të pranojnë të blejnë gazin e tyre dhe meqë infrastruktura mungon totalisht, si në Shqipëri ose është shumë e dobët si në Mal të zi, Bosnje, Maqedoni i shtyjnë këto që dhe të ndërtojnë TECe me gaz, edhe pse akoma nuk janë të detyruara nga BE, që të ndalohet ndërtimi i tyre. Kështu, kompanitë e gazit janë në situatën “Kap cfarë të kapim”. Dhe ja vjen kërcënueshëm marrveshja në Tiranë me HUB energjitik në Vlorë.  Grupi grek (Aktor/Terna) nëpërmjet përfaqësuesit ndërmjetës z. Alexandros Exarchou, që shërben si urë operacionale, pas të cilit qëndron kompania Amerikane e prodhimit të gazit, Venture Global, dhe kompania që ka ngulur TECin lundrues në Vlorë, Excelerate Energy, e gatshme për të transportuar gazin nga Amerika dhe për të ndërtuar TECe në Vlorë firmos marrveshjen shkatëruese dhe të turpshme, në prani të kryeministrit të Shqipërisë Edi Rama. Excelerate Energy duke parë që ka marrë nga shqiptarët mbi 60 milion USD pa prodhuar asgjë me TECin lundru es, ka krijuar bindjen se mund të grabisë shumë më tepër me këtë investimin 6 milard USD dhe ka të drejtë. Së pari në vend të ishullit të pabanuar në Greqi përdoret Vlora, duke u shkatërruar natyra dhe turizmi për të prodhuar energji elektrike e për ta shitur atë në vende të tjera, pasi Shqipëria, vetë deri në vitin 2030, sic ka thënë z. Rama do jetë vend exportues neto i energjisë elektrike nga burimet e rinovueshme, pra zero nevojë për TECe me djegje gazi. Dhe kryeministri është i saktë në këtë deklarim, pasi kjo mund të ndodhë akoma edhe më shpejt, se viti 2030. Nga ana tjetër Qeveria ka dhënë lejen e ndërtimit për TECin e Roskovecit, ndryshe nga ishulli i pabanuar në Greqi, TECi ndërtohet në Shqipëri, në tokë bujqësore me pjellori shumë të lartë (bonitet 2), që ligji e ndalon të betonizohet, dhe vetëm 800 m larg shtëpive të banuara e shkollës së fëmijve. (tab. 1).  Greqia ka terminal gazi edhe në Selanik, nga ku ka dhe tubacion gazi funksional deri në Bullgari. Këto kompani që i janë vërsulur Vlorës, janë me shumë probleme me arbitrazhe me të tjera kompani të mëdha globale, e flasin me miliarda. Një kafshim i vetëm i Shqipërisë prej këtyre dinosaurëve e plagos rëndë vendin dhe e çon ne reaminacion. Këtu të përmendim vetëm faktin që nëse shteti firmos kontratën për 20 apo 49 vjet, si me TEC të Roskovecit është i detyraur ta paguaj gazin edhe kur nuk e merr, se pershembull nuk  i leverdis. Shqipëria, qysh tani nuk ka nevojë për gaz. TAP që transporton gaz, ka në rregulloren e tij të firmosur nga pala shqiptare parimin “Take or Pay”.               ë

Tab.1

NëGreqi, shteti ka zgjedhur një ishull të pabanuar (Revithoussa) për të ndërtuar terminalin e gazit, që e perdor më pak se 25% te kapacitetit. Greqia po ecën shpejt me energjinë diellore dhe të erës, dhe nuk ka shumë nevojë për gas. BE nuk lejon të ndërtohen TECe me gas në Greqi. Gjigandët e fosileve kanë nevojë të shesin gaz. Ata shohin vendet e Ballkanit, sidomos këto jo në BE, si vende që me pak presion mund të pranojnë të blejnë gazin e tyre dhe meqë infrastruktura mungon totalisht, si në Shqipëri ose është shumë e dobët si në Mal të zi, Bosnje, Maqedoni i shtyjnë këto që dhe të ndërtojnë TECe me gaz, edhe pse akoma nuk janë të detyruara nga BE, që të ndalohet ndërtimi i tyre. Kështu, kompanitë e gazit janë në situatën “Kap cfarë të kapim”. Dhe ja vjen kërcënueshëm marrveshja në Tiranë me HUB energjitik në Vlorë.  Grupi grek (Aktor/Terna) nëpërmjet përfaqësuesit ndërmjetës z. Alexandros Exarchou, që shërben si urë operacionale, pas të cilit qëndron kompania Amerikane e prodhimit të gazit, Venture Global, dhe kompania që ka ngulur TECin lundrues në Vlorë, Excelerate Energy, e gatshme për të transportuar gazin nga Amerika dhe për të ndërtuar TECe në Vlorë firmos marrveshjen shkatëruese dhe të turpshme, në prani të kryeministrit të Shqipërisë Edi Rama. Excelerate Energy duke parë që ka marrë nga shqiptarët mbi 60 milion USD pa prodhuar asgjë me TECin lundru es, ka krijuar bindjen se mund të grabisë shumë më tepër me këtë investimin 6 milard USD dhe ka të drejtë. Së pari në vend të ishullit të pabanuar në Greqi përdoret Vlora, duke u shkatërruar natyra dhe turizmi për të prodhuar energji elektrike e për ta shitur atë në vende të tjera, pasi Shqipëria, vetë deri në vitin 2030, sic ka thënë z. Rama do jetë vend exportues neto i energjisë elektrike nga burimet e rinovueshme, pra zero nevojë për TECe me djegje gazi. Dhe kryeministri është i saktë në këtë deklarim, pasi kjo mund të ndodhë akoma edhe më shpejt, se viti 2030. Nga ana tjetër Qeveria ka dhënë lejen e ndërtimit për TECin e Roskovecit, ndryshe nga ishulli i pabanuar në Greqi, TECi ndërtohet në Shqipëri, në tokë bujqësore me pjellori shumë të lartë (bonitet 2), që ligji e ndalon të betonizohet, dhe vetëm 800 m larg shtëpive të banuara e shkollës së fëmijve. (tab. 1).  Greqia ka terminal gazi edhe në Selanik, nga ku ka dhe tubacion gazi funksional deri në Bullgari. Këto kompani që i janë vërsulur Vlorës, janë me shumë probleme me arbitrazhe me të tjera kompani të mëdha globale, e flasin me miliarda. Një kafshim i vetëm i Shqipërisë prej këtyre dinosaurëve e plagos rëndë vendin dhe e çon ne reaminacion. Këtu të përmendim vetëm faktin që nëse shteti firmos kontratën për 20 apo 49 vjet, si me TEC të Roskovecit është i detyraur ta paguaj gazin edhe kur nuk e merr, se pershembull nuk  i leverdis. Shqipëria, qysh tani nuk ka nevojë për gaz. TAP që transporton gaz, ka në rregulloren e tij të firmosur nga pala shqiptare parimin “Take or Pay”.               ë

Tab.1

28.04.26 | Nga Redaksia

Shqipëria nënshkroi të mërkurën në Tiranë një marrëveshje njëzetvjeçare për gazin natyror të lëngshëm (LNG), me vlerë gjashtë miliardë dollarë gjatë gjithë afatit, e strukturuar rreth tre palëve: ALBGAZ nga ana e shtetit shqiptar, prodhuesi me bazë në Virxhinia, Venture Global, për furnizimin e lëndës së parë, dhe Aktor LNG USA, mjeti tregtar i Grupit grek Aktor, për anën e logjistikës rajonale. Titulli i lajmit është i qartë. Struktura nën të, jo.

Përfaqësuesi kryesor amerikan në nënshkrim nuk ishte e ngarkuara me punë në Ambasadën e Tiranës, Nancy VanHorn, megjithëse VanHorn ishte e pranishme. Ishte ambasadorja Kimberly Guilfoyle, e akredituar në Athinë, ajo që fluturoi për ceremoninë dhe u përshëndet nga Kryeministri Edi Rama me një përqafim. Koreografia ka rëndësi. Para se të ekzaminohet ndonjë klauzolë kontrate, ajo i tregon lexuesit se Uashingtoni po e trajton energjinë e Evropës Juglindore si një dosje rajonale të organizuar përmes Athinës, me Tiranën, Sofjen, Sarajevën, Prishtinën dhe blerësit e tjerë industrialë si nyje të një sistemi, qendra operacionale e të cilit qëndron në tokën greke.

Çfarë u nënshkrua

Elementet e bëra publike janë këto: Një angazhim furnizimi 20-vjeçar për LNG me origjinë nga SHBA, me vlerë 6 miliardë dollarë. Ndërtimi i infrastrukturës së rigazifikimit në Vlorë. Konvertimi i TEC-it ekzistues të Vlorës nga nafta në gaz. Rreth 250 MW kapacitet i ri gjenerues në qendrën energjetike të Vlorës. Ndërtimi i tubacionit Fier-Vlorëqë lidh terminalin e ri me rrjetin kombëtar të transmetimit dhe më tej me rrjetet rajonale. Pozicionimi i Vlorës si një portë eksporti në tregun e gazit të Ballkanit Perëndimor.

Vëllimet vjetore të blerjes nuk u bënë të ditura në nënshkrim. Raportimet e mëparshme tregojnë se Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë nënshkroi një memorandum në shkurt me Atlantic SEE LNG Trade në Uashington për deri në 1 miliard metër kub në vit. Njoftimi i së mërkurës duket se e kthen atë memorandum në një strukturë kontraktuale detyruese.

Pyetja për furnitorin

Venture Global nuk është një prodhues i rëndomtë amerikan i LNG-së. Është një kompani, rekordi kontraktual i së cilës me blerësit themelues është bërë, gjatë 18 muajve të fundit, një nga mosmarrëveshjet më të dokumentuara në historinë e industrisë së gazit.

Kompania eksportoi më shumë se katërqind ngarkesa në tregun e lirë (spot market), ndërsa refuzoi të përmbushte kontratat afatgjata me blerësit kryesorë, duke pretenduar se fabrika ishte ende në fazë testimi. Fitimet nga ky veprim vlerësohen mbi 20 miliardë dollarë. Shtatë palë kryesore kanë ngritur padi në arbitrazh, duke përfshirë Shell, BP, Edison, Galp, Repsol, Orlen dhe Unipec, me vlerë rreth 5.5 miliardë dollarë.

Pyetjet për ALBGAZ janë themelore: Si përkufizohet "forca madhore" në kontratën shqiptare? Çfarë ndodh nëse çmimet globale rriten dhe furnitori gjen një bazë tekstuale për të ridrejtuar ngarkesat diku tjetër (ashtu siç bëri me Shell dhe BP)?

Mjeti Grek

Aktor LNG USA është një zgjatim operacional i Atlantic SEE LNG Trade, një sipërmarrje e përbashkët e formuar në fund të vitit 2025 midis Grupit Aktor(60%) dhe DEPA Trading (40%).

CEO i Aktor, Alexandros Exarchou, ka folur publikisht për Greqinë që funksionon si një "urë operacionale" midis objektivave strategjike të SHBA-së dhe politikës energjetike të BE-së, dhe për krijimin de facto të një nyjeje energjetike amerikane në tokën greke. Ky përshkrim është goditës sepse nuk është përshkrimi i Uashingtonit, por i Athinës që përshkruan rolin e vet.

Antecedenti i vitit 2021

Kjo nuk është përpjekja e parë e Shqipërisë për një projekt gazi në Vlorë të ankoruar nga SHBA. Në mars 2021, qeveria Rama nënshkroi një memorandum me ExxonMobil dhe Excelerate Energy për të njëjtin konvertim të TEC-it. Pesë vjet më vonë, TEC-i i Vlorës është ende i papunë, tubacioni Fier-Vlorë nuk është ndërtuar dhe e njëjta infrastrukturë po njoftohet përsëri me aktorë të tjerë korporatash.

Gjeometria Rajonale

Vlora nuk ekziston si një nyje më vete. Ajo është nyja jugperëndimore e një arkitekture me shumë korridorë. Sistemi që po lind nuk është një korridor i vetëm, por një rrjet tepricash (redundant network) ku asnjë nyje e vetme nuk ka fuqi veton mbi furnizimin.

Për Tiranën, kjo marrëveshje është një zgjedhje e pozicionuar hapur kundër pranisë ruse në rajon. Megjithatë, fakti që linja diplomatike u dha përpara ambasadores së Athinës dhe jo në Bruksel, është në vetvete një sinjal se si Tirana dëshiron të lexohet pozicionimi i saj.

Përfundim

Marrëveshja e Vlorës është pasojë e shumë rrethanave. Si kontratë, ajo e lidh Shqipërinë me një prodhues rekordet e të cilit në arbitrazhe janë problematike. Si infrastrukturë, ajo ringjall një projekt që është njoftuar më parë dhe nuk është dorëzuar. Si arkitekturë rajonale, ajo e fut Shqipërinë në një sistem, qendra e gravitetit të të cilit qëndron në Athinë. Përqafimi në nënshkrim nuk ishte dekor. Ishte vendosja e marrëdhënies në procesverbal.

https://tiranaexaminer.com/the-vlora-hub-returns-with-a-new-supplier-and-a-familiar-question/

Gezim Zile

Që në fillim mund të pohojmë se perspektiva energjitike e
Shqipërisë janë energjia e rinovueshme, ajo e ujit, erës dhe
voltaike ose diellore që i ka dhe mund t’i zhvillojë më tej.
Shqipëria as ka qenë e as do të jetë ndonjëherë në krizë
energjitike për kërkesat, kushtet dhe zhvillimin e mëtejshëm në
të gjitha fushat.
Ndërtimi i depove gjigande për depozitimin e gazeve, i
impianteve për kthimin e gazit të lëngët në të gaztë në bregdetin
shqiptar, (550. ha) ndërtimi i stacioneve detare e tokësore për
anijet dhe trenat, mbushje e zbrazje të gazit dhe transporti i
boteve me gaz, janë një aventurë e rrezikshme e kryeministrit të
paditur e aventurier shqiptar Edvin Rama, është një qokë e
rrezikshme që ai ben për miqtë e tij nëpër botë. Shqipëria është
shumë e vogël me resurse, mundësi, e sipërfaqe detare e
tokësore të kufizuara për investime të tilla, shkatërrimtare për
mjedisin dhe ekonominë. Sa për Shqipërinë e shqiptarët ata do të
fitojnë aq sa kanë fituar nga Bankersi, minierat. TAP-i etj. në
këto 35 vite
Ndikimin në mjedis i kthimit të gazit të lëngët në të gaztë.
Ndikimi në mjedis i procesit të rigazifikimit (kthimi i gazit
natyror të lëngshëm - LNG në gjendje të gaztë) dhe transportit të
tij është një çështje komplekse, që përfshin rreziqe të mëdha
mjedisore në tokë dhe det. Këto procese janë pjesë e

infrastrukturës energjetike që ndikojnë dukshëm në cilësinë e
ajrit, ekosistemet detare dhe emetimet e gazeve serrë.
Ndikimet kryesore mjedisore të rigazifikimit dhe transportit
Emetimet e gazeve serrë dhe cilësisë së ajrit

Transporti i LNG-së me anije dhe proceset e rigazifikimit në
terminale, çlirojnë gaze serrë si dioksidi i karbonit dhe metani.
Këto emetime kontribuojnë në ngrohjen globale dhe ulin
ndjeshëm cilësinë e ajrit në zonat përreth terminaleve.
Ndikimi në ekosistemet detare: Terminalet e rigazifikimit
(veçanërisht ato lundruese ) përdorin sasi të mëdha uji deti për të
ngrohur LNG-në, që të kthehet në gaz. Ky proces mund të
ndikojë në ekosistemin detar përmes thithjes së organizmave
detarë dhe shkarkimit të ujit me temperaturë më të ulët (ujë i
ftohtë), gjë që dëmton florën dhe faunën detare lokale.
Ndotja akustike dhe fizike: Transporti detar me anije LNG
prodhon zhurmë, e cila shqetëson gjallesat botën e nënujshme
por dhe zonat e banuara. Për më tepër, ndërtimi i tubacioneve
dhe infrastrukturës tokësore mund të shkaktojë ndotje nga
pluhurat, zhurma dhe ndërhyrje në peizazh.
Rreziku i aksidenteve dhe rrjedhjeve: Ekziston rreziku i
rrjedhjeve të LNG-së gjatë transportit ose proceseve të
transferimit, gjë që mund të çojë në ndotje mjedisore, ose
shpërthime të pakontrolluara.
Përfundim
Shqipëria nuk përfiton asgjë nga kthimi i gazit të lëngët në të
gaztë, depozitimin dhe transportit të tij në Ballkanin Perëndimor,
në Bullgari, deri në Austri. Dëmi mjedisor është i
pallogaritshëm. Në Shqipëri, rregullimi i këtij procesi bëhet nga
Enti Rregullator i Energjisë (ERE), i cili përcakton rregullat për
aksesin, tarifat dhe metodologjinë e llogaritjes së kostove të
shërbimit të rigazifikimit. Draftet e rregulloreve e ligjeve për

këtë investim kanë filluar të bëhen gati qysh në vitin 2018.
VIJON.

Pse poshtëruese?

Firmëtari i marrveshjes Vlora Hub energjitik, përfaqësuesi i kompanisë Excelerate Energy është pronari që solli në Vlorë TECin lundrues nga Bangladeshi për parkimin e të cilit në gji të Vlorës, Shqipëria ka paguar gati 120 milion EUR, në vend që të paguhej për këtë parkim. Edhe më poshtëruese është fakti se taksa-paguesit shqiptarë do vazhdojnë të paguajnë akoma, pasi firmëtari i marrveshjes ka kërkuar dhe është pranaur menjëherë nga pala shqipëtare, që TECi lundrues të mbetet në Gji të Vlorës, që do kërkonte miliona të tjera të shpenzuara, për ta mbajtur si muze.

Pse shkatërruese?

Shqipëria në mënyrë të natyrshme dhe me shpejtësi, po ecën drejt një pavarësie energjitike të plotë, pa energji te prodhuar nga burime fosile, por vetem me burime të rinovueshme, madje mund të jetë qysh tani e tillë. Ky është fakt, që në ceremoninë te marrveshjes poshtëruese vetë Kryeministri z. Rama tha se në vitin 2030 Shqipëria do të jetë eksportuese neto e energjisë nga burime të rinovueshme. Kjo që thotë Rama dhe që këto vitet e fundit është slogan që Qeveria e përsërit kudo nëpër samite e takime ndërkombëtarësh i shkon për shtat politikës së Bashkimit Europian, për energjinë.

Shqipëria, ndryshe nga shumë vende në Europe, të cilat kanë një lloj vartësie nga gazi, po vuajnë për shkak të rritjes së çmimit të naftës e gazit, pikërisht nga që nuk ka centrale gazi nuk ndjen asnjë shqetësimin për furmizimin me energji elektrike dhe nuk ka asnje rritje çmimesh apo subvencion nga shteti per të.

Shqipëria është e sigurtë lidhur me prodhimin dhe konsumin e energjise elektrike.

Nëse merr rrugë kjo marrveshje për të futur gazin në Shqipëri, duke ndërtuar TECe në Shqipëri, e për më tepër duke përdorur territorrin shqiptar per te shitur gaz dhe energji te prodhuar nga gazi në gjithë Ballkanin, Shqipëria pëson një shkatërrim shumë planësh, ekonomi, social, ekologjik.

Fatkeqsisht shkatërrimi ka filluar të ndodhë me fillimin e punimeve për ndërtimin e TECit të Roskovecit, që do eksportoj energji në Greqi dhe gjetkë, për të cilin Qeveria përpiqet të sigurojë një heshtje absolute në medja, duke plotësuar letra gjysmake, jo ligjore, dhe duke rreshtuar avokatet, qe mbajnë dhe emrin avokat të shtetit të rrëzojnë paditë në Gjykatë.

Nëse në Vlorë instalohet HUBi energjitik për të ndërtuar TECe në Vlorë e për të shitur energji dhe gaz në Ballkan, thjesht Vlorës turistike i janë vënë minat, me “shperthim” të ngadalshëm.

Nuk do vinë turistët për të thithur ajjrin e gazit që digjet nëpër TECet në Vlorë e për të vizituar “specien” e zhdukur në Botë të TECit lundrues. Nuk mund të përjashtohet dhe ndonjë shpërthim I papritur nga ndonjë aksident, apo raketë e ardhur drejt HUB-it energjitik, në ndonjë situatë lufte, që mund ta bëj Vlorën shkrumb e hi.

Nuk mund të mos llogatitet dëmi në shëndet dhe kostot shëndetsore te shtuara nga djegja e gazit dhe avujt e gazit në Vlorë.

Por ka dhe perfitime. Perfiton kompania Excelerate Energy, kompania që e zgjodhi znj. Balluku, e na solli nga Bangladeshi TECin lundrues, perfitojnë dhe disa kontraktore e miq të Excelerate Energy, në Shqipëri, në Greqi, në Itali, por sigurisht dhe në Amerikë.

A mund ta lejojnë vlonjatët këtë poshtërrim dhe shkatërrim të jetesës sot e në breza, duke e transformuar Vlorën nga vend turistik, në një vend fosilesh?

Në 2005 qytetaret e Vlorës masivisht e fort e kundërshtuan dhe zmbrapsen Parkun Energjitik të projektuar nga raca e këtij që firmosi tani këtë marrveshjen e HUBit energjitik dhe që solli TECin lundrues në Gji të Vlorës prej Bangladeshit.

Vlonjati jep shumë, por poshtërrimin nuk e duron dot.

Nga: Redaksia e Mjedisi.al7 Prill, 2026

A mundet që një projekt energjetik, i cili synon eksportin në tregun e lirë dhe jo nevojat e brendshme të Shqipërisë, të marrë statusin e "Investimit Strategjik"? Dhe më tej, a mund të ndodhë kjo mbi një tokë me Bonitet 2, ndër më pjelloret në vend?

Rasti i TEC-it 170 MW në Roskovec po shndërrohet në një precedent të rrezikshëm ku ligji po përdoret për të "ligjëruar" shkatërrimin e sigurisë ushqimore në emër të fitimeve private.

1. Paradoksi i "Interesit Publik"

Sipas ligjit, një investim quhet strategjik kur i shërben interesit të përgjithshëm kombëtar. Por në rastin e Roskovecit, qëllimi i deklaruar është tregu i lirë.

• Humbja: Shqipëria humbet përgjithmonë hektarë të tërë toke pjellore (Bonitet 2).
• Fitimi: Kompania private shet energjinë jashtë vendit.
• Mbetja: Banorët e Roskovecit mbeten me emetimet e CO2 (60-75 ton/orë) dhe një infrastrukturë që nuk u shërben atyre, por bursave ndërkombëtare.

2. Boniteti 2: Toka që nuk mund të betonizohet

Ligji Nr. 9244 "Për mbrojtjen e tokës bujqësore" është i prerë: tokat e kategorive të para janë pasuri kombëtare. Ndryshimi i destinacionit lejohet vetëm në raste "emergjente" dhe kur nuk ka asnjë alternativë tjetër.

Kur ky TEC ndërtohet për tregun e lirë, bie poshtë çdo pretendim për "emergjencë". Përse duhet të sakrifikohet toka e bukës për të mbushur portofolin e një investitori që energjinë do ta shesë në rajon?

3. "Carbon Lock-in" dhe Mashtrimi me Afatet

Shoqata e Bujqësisë Organike (OAA) ka dokumentuar tashmë shkeljet që rrëzojnë këtë projekt:

• Deklarata Mjedisore e skaduar: Që prej 14 Nëntorit 2025, projekti nuk ka më mbulesë ligjore mjedisore.
• Mashtrimi me Fillimin e Punimeve: Deklarimi i rremë i nisjes së punimeve më 3 Nëntor 2025 ishte një tentativë e dëshpëruar për të mbajtur gjallë një leje të skaduar.
• Kurthi 49-vjeçar: Ky projekt e "kyç" Shqipërinë te gazi deri në vitin 2075, duke shkelur hapur Cluster 4 të BE-së dhe paralajmërimet e fundit të WMO-së (Organizata Botërore e Meteorologjisë) për emergjencën klimatike.

4. Alternativa që po Injorohet

OAA ka propozuar modelin Agrivoltaik. Ky model lejon që investimi të jetë vërtet strategjik: prodhon energji mbi panele diellore, ndërsa poshtë tyre vazhdon prodhimi bujqësor. Kjo është e vetmja rrugë që mbron pjellorinë e Bonitetit 2 dhe siguron energji të pastër pa betonizuar të ardhmen.

Përfundimi: Nëse shteti lejon që toka pjellore e Roskovecit të shkatërrohet për një projekt që i shërben tregut të lirë, atëherë statusi "Strategjik" është shndërruar në një licencë për të dëmtuar interesin kombëtar.

"Ndërsa Bashkimi Evropian po përshpejton objektivat e tij të 'Marrëveshjes së Gjelbër' (Green Deal), Shqipëria po lëviz në drejtim të kundërt duke autorizuar projekte fosile në shkallë të gjerë, siç është Termocentrali i Roskovecit. Ekspertët grekë të energjisë paralajmërojnë se projekte të tilla, të cilat shpesh prezantohen si 'zgjidhje tranzitore', rrezikojnë të kthehen në asete të bllokuara (stranded assets) pa arritur as gjysmën e jetëgjatësisë së tyre prej 49 vitesh.

Projekti i Roskovecit, një turbinë gazi me cikël të kombinuar prej 170 MW, kritikohet nga grupet mjedisore si Shoqata e Bujqësisë Organike (OAA) për vendndodhjen e tij mbi toka bujqësore me pjellori të lartë. Nga këndvështrimi grek, ku tranzicioni energjetik është përballur tashmë me kosto të larta nga paqëndrueshmëria e gazit (e përkeqësuar nga tensionet Iran-Izrael të viteve 2024-2026), varësia e Shqipërisë nga infrastruktura e re e gazit shihet si një gabim strategjik.

Mungesa e lejeve kritike—veçanërisht për përdorimin e ujit nga Lumi Seman—si dhe skadimi i deklaratave mjedisore më 14 Nëntor 2025, sugjerojnë se projekti nxitet më shumë nga 'mashtrimi zyrtar' sesa nga gatishmëria teknike. Ekspertët sugjerojnë se investimi prej 30 milionë eurosh do të sillte përfitime më të larta sociale dhe mjedisore nëse do të devijohej drejt modeleve Agrivoltaike, të cilat ruajnë pjellorinë e tokës duke kontribuar njëkohësisht në objektivat e Dekarbonizimit të korrikut 2026, të përcaktuara nga Komuniteti i Energjisë."

EnergyPress.gr ose EcoNews.gr

Nga: Mjedisi TV / Shoqata e Bujqësisë Organike (OAA)

28 Mars, 2026

Organizata Botërore e Meteorologjisë (WMO) sapo ka publikuar raportin e saj vjetor, i cili lëshon një paralajmërim drithërues: bota nuk është thjesht në ngrohje, por në një gjendje emergjence të plotë. Me thyerjen e rekordeve të temperaturës dhe shkrirjen e përshpejtuar të akullnajave, mesazhi është i qartë: çdo investim i ri në lëndë djegëse fosile është një hap drejt katastrofës.

1. Rekordet e Nxehtësisë dhe "Ishujt e Zjarrit" në Tiranë

Raporti konfirmon se viti i kaluar dhe fillimi i vitit 2026 kanë shënuar temperaturat më të larta në histori. Për banorët e Tiranës, kjo përkthehet në një rrezik të dyfishtë. Ndotja nga $CO_2$ dhe grimcat $PM_{2.5}$, që tashmë janë 3-4 herë mbi normat e BE-së, ndërveprojnë me nxehtësinë ekstreme duke krijuar kushte mbytëse që dëmtojnë rëndë shëndetin respirator dhe kardiovaskular.

Getty Images

2. Roskoveci: Një "Bombë" Karboni në Kohë Emergjence

Ndërsa WMO bën thirrje për dekarbonizim të menjëhershëm, Shqipëria po tenton të "bllokohet" te gazi për 49 vitet e ardhshme përmes TEC-it të Roskovecit.

Mashtrimi me Punimet: OAA ka vërtetuar se kompania "Gener 2" deklaroi rrejshëm fillimin e punimeve më 3 nëntor 2025 për të shpëtuar një leje mjedisore që ligjërisht skadoi më 14 nëntor 2025.

Kriza e Ujit: Raporti i WMO thekson se cikli i ujit është çrregulluar. Kjo e bën TEC-in e Roskovecit edhe më të rrezikshëm, pasi ai kërkon sasi masive uji nga Baseni i Semanit, për të cilin nuk ka asnjë leje zyrtare deri më sot.

3. Dështimi i Fosileve: Mësimi nga Vlora

Emergjenca kërkon zgjidhje që funksionojnë. Megjithatë, TEC-i lundrues në Vlorë, i marrë si "zgjidhje emergjente", ka prodhuar thuajse zero (0) MWh që nga shtatori 2024. Kjo dëshmon se varësia nga nafta dhe gazi na lë të pambrojtur përballë krizave gjeopolitike, si lufta aktuale në Iran që ka rritur çmimet e bursës deri në 250 Euro/MWh.

4. Rruga drejt Korrikut 2026

Sipas detyrimeve të Grupit 4 (Cluster 4), Shqipëria duhet të ketë monitorim transparent dhe treg të rregullt energjie deri më 1 korrik 2026. Raporti i WMO është një thirrje për të braktisur projektet e stilit të vjetër dhe për të kaluar te alternativat si Agrivoltaikët, të cilët mbrojnë tokën bujqësore dhe ulin konsumin e ujit me 20-30%.

Përfundimi: Nuk mund të luftojmë emergjencën klimatike me mjetet që e shkaktuan atë. Mbrojtja e Roskovecit dhe Rrjollit nga betonizimi dhe gazifikimi është sot një mision jo vetëm lokal, por global.

Nga: Shoqata e Bujqësisë Organike (OAA)Roskovec, Mars 2026

Ndërsa bota po nxiton drejt dekarbonizimit, zona e Roskovecit në Shqipëri ndodhet në një udhëkryq kritik. Nga njëra anë, një projekt TEC-i me gaz që po përballet me dështime ligjore dhe mjedisore; nga ana tjetër, mundësia për të përqafuar teknologjinë Agri-PV (Agrivoltaikët) – një model që premton të mbrojë tokën, ushqimin dhe energjinë tonë njëkohësisht.

Kriza e Shifrave: Pse TEC-i i Roskovecit po dështon?

Të dhënat e fundit tregojnë se projekti i iniciuar nga "Gener 2" përmes kompanisë "Fier Thermoelectric" është teknikisht dhe ligjërisht "në ajër".

Leje Mjedisore e Skaduar: Deklarata Mjedisore e lëshuar më 13 nëntor 2023 ka humbur vlefshmërinë e saj ligjore, pasi punimet nuk filluan brenda afatit 2-vjeçar.

Pezullimi nga ERE: Bordi i Entit Rregullator të Energjisë (ERE) ka pezulluar licencimin e subjektit që prej 7 gushtit 2025.

Pa Leje Uji: Deri më 17 mars 2026, asnjë kërkesë për përdorim uji nuk është regjistruar në Basenin e Semanit, ndërkohë që TEC-i kërkon sasi masive për ftohje.

Agrivoltaikët: Kur Panelet "Mbjellin" Energji pa Vrarë Tokën

Përballë këtij dështimi fosil, OAA propozon projektin "Roskoveci Green-Agri". Sipas standardeve më të fundit evropiane, agrivoltaikët lejojnë që panelet diellore të bashkëjetojnë me bimësinë.

1. Mbrojtja e Pjellorisë: Ndryshe nga TEC-i që parashikon 6,485 $m^2$ bazament betoni, sistemi Agri-PV instalohet në lartësi ose vertikalisht, duke ruajtur strukturën e tokës bujqësore.
2. Mikroklima për Domaten e Jugut: Panelet krijojnë hije që redukton avullimin e ujit me 20-30%, një avantazh jetik për fermerët e Sukut dhe Jagodinës gjatë verës përvëluese.
3. Pavarësia nga Bursa: Me çmimet e energjisë që fluturojnë në 250 Euro/MWh për shkak të luftës në Iran, agrivoltaikët i japin fermerit energji falas, duke shmangur kontratat "Take-or-Pay" të gazit.

Lidhja me BE-në dhe Afati i 1 Korrikut 2026

Shqipëria ka detyrimin që deri më 1 korrik 2026 të harmonizojë tregun e energjisë me rregullat e BE-së (Cluster 4). Vazhdimi i projektit të Roskovecit si një investim fosil do të na penalizonte me taksën e karbonit (CBAM), duke e bërë energjinë tonë të pashitshme në Evropë.

Thirrje për Ministrinë e Bujqësisë

I bëjmë thirrje Ministrisë së Bujqësisë të marrë nën mbrojtje tokën e Roskovecit. Është koha për të ndaluar një projekt që nuk ka as leje mjedisore dhe as leje uji, dhe për të nisur një projekt pilot agrivoltaik që i shërben komunitetit dhe jo interesave të ngushta fosile.

"Toka jonë prodhon ushqim dhe diell. Nuk ka vend për gaz."

Në vitin 2022, kur lufta në Ukrainë tronditi tregjet e fosileve, Shqipëria mori me qira dy centrale lundruese (TEC-e) për të garantuar sigurinë energjetike. Sot, në vitin 2026, ndërsa konflikti në Iran ka shkaktuar një rritje të re të çmimeve në bursat ndërkombëtare si ALPEX dhe HUPX, pyetja që lind është: Pse këto impiante nuk po prodhojnë energji për të mbrojtur konsumatorët?

1. Karburanti fosil: Kur "Zgjidhja" bëhet pjesë e problemit

TEC-et lundruese në Vlorë funksionojnë me lëndë djegëse fosile (naftë). Konflikti në Iran ka rritur koston e naftës dhe gazit në nivele kritike, duke e bërë prodhimin e energjisë nga këto anije jashtëzakonisht të shtrenjtë.

• Kostoja e prodhimit vs. Bursa: Edhe me rritjen e çmimeve në bursë (deri në 250 Euro/MWh), kostoja e vënies në punë e këtyre centraleve, bashkë me tarifën e qirasë dhe koston e lartë të karburantit, shpesh e tejkalon koston e importit.
• Asetet e bllokuara: Shoqëria civile ka paralajmëruar se këto investime rrezikojnë të kthehen në "asete të bllokuara" (stranded assets), të cilat kushtojnë më shumë për t'u mbajtur në punë sesa vlera që prodhojnë.

2. "Carbon Lock-in" dhe rregulli i padukshëm

Përdorimi i këtyre TEC-eve e mban Shqipërinë të bllokuar në ciklin e varësisë nga fosilet, një fenomen i njohur si "Carbon Lock-in".

• Detyrimet financiare: Ashtu si në kontratat "Take-or-Pay" të gazsjellësve, shteti mund të ketë detyrime pagese për qiranë e anijeve pavarësisht nëse ato prodhojnë energji ose jo.
• Barriera për të gjelbrën: Paratë që shpenzohen për mbajtjen e tyre "në gatishmëri" janë fonde që nuk shkojnë për komunitetet e energjisë së rinovueshme, të cilat do të ofronin energji më të lirë dhe pa emetime.

3. Presioni i taksës CBAM (2026)

Duke filluar nga ky vit (2026), Shqipëria përballet me Mekanizmin e Rregullimit të Kufirit të Karbonit (CBAM) të BE-së.

• Penalitetet mjedisore: Energjia e prodhuar nga këto TEC-e ka një gjurmë të lartë karboni. Kjo e bën atë jo-konkurruese në tregun evropian dhe rrit faturën mjedisore për vendin, duke vështirësuar përmbushjen e kritereve të Grupit 4 (Cluster 4).

4. Përfundimi: Nevoja për Tranzicion të Drejtë

Kriza në Iran është një tjetër dëshmi se mbështetja te fosilet (qofshin ato TEC-e lundruese apo pika daljeje të gazit si në Roskovec) e lë Shqipërinë të prekshme ndaj gjeopolitikës globale. Shoqëria civile vazhdon të kërkojë që fokusi të zhvendoset te burimet vendas: dielli, era dhe uji, të cilat nuk varen nga konfliktet në Lindjen e Mesme dhe as nga qiratë e larta të teknologjive të vjetëruara.

Sipas mediave greke, Kimberly Guilfoyle është takuar me Ramën mbi një projekt shumë të rëndësishme që lidhet me gazin e lëngshëm...

Media greke kanë zbardhur detaje për vizitën e fundit në Tiranë të ambasadores së Shteteve të Bashkuara në Athinë, duke e lidhur atë me zhvillimet në sektorin energjetik në rajon.

Kimberly Guilfoyle, një figurë e afërt me presidentin Donald Trump, u pa dje në kryeministri, ku u prit me ngrohtësi nga Kryeministri Edi Rama.

Por “Energymag” e ka lajmëruar këtë vizitë që disa ditë më parë, pasi në datën 8 mars është publikuar një artikull se ambasadorja do të udhëtonte në Tiranë.

Sipas artikullit të publikuar në median greke, qëllimi i vizitës është mundësia e ndërtimit të një terminali lundrues për gazin e lëngshëm natyror (FSRU) në Shqipëri. Një projekt i tillë do të kishte rëndësi për furnizimin me gaz të rajonit dhe për rolin e vendeve të Ballkanit në rrjetin energjetik evropian.

Nga Esmeralda Keta

Revolucioni i energjisë diellore mbërriti pa paralajmërim shtatorin e vitit të kaluar në fshatin Boçovë të Fierit – vetëm pak kilometra larg plazhit të Semanit në Adriatik – kur makineritë e rënda nisën të gërmonin përbri arave të mbjella.

Në fshat askush nuk e dinte se çfarë po ndodhte, por alarmi u rrit me kalimin e ditëve.

Nikoll Ndoi, një mësues me profesion, dëgjoi fillimisht se një kompani private po hapte një rrugë. Por shqetësimi u rrit disafish kur ai mësoi se toka që gëzonte prej 30 vitesh nuk ishte më e tija.

“Doli se këtu po bëhet një park fotovoltaik dhe tokat nuk qenkan më tonat,” tha me irritim Ndoi në fund të dhjetorit. “Unë kam 30 vjet që nuk e regjistroj dot, ai na vjen një ditë dhe e bën pa problem,” shtoi ai.

Centrali fotovoltaik i planifikuar për t’u ndërtuar në Boçovë është një ndër projektet më të mëdha të energjisë diellore në Shqipëri, i miratuar nga qeveria më 4 qershor 2025. Projekti ka trazuar jetën e një komuniteti të vogël prej 14 familjesh, pasi u mbivendoset tokave të pretenduara prej tyre.

Leja i është dhënë një kompanie të re të quajtur Albania Solar Power, por banorët akuzojnë biznesmenin Pëllumb Salillari se fshihet pas projektit – dhe në rrethana ende të paqarta – ka përvetësuar pronat e tyre.

Konflikti në fshatin Boçovë nuk është i izoluar.

Prej vitit 2018, qeveria shqiptare ka dhënë me dhjetra leje për ndërtimin e parqeve fotovoltaike në Shqipëri, duke ushqyer ambicien për atë që ajo e quan sovranitet energjetik – e madje për t’u transformuar në një vend eksporti për energjinë elektrike neto deri në fund të vitit 2030.

Por planet e qeverisë po trazojnë jetesën e komuniteteve lokale, të cilat po vëzhgojnë se si mijëra hektarë tokë rreth tyre po rrethohen me gardhe dhe po mbulohen nga panelet diellore, duke cënuar aktivitetet tradicionale të blegtorisë dhe përdorimit të tokës.

Politika e qeverisë me energjinë e rinovueshme shihet gjithashtu me dyshim nga ekspertët e fushës, përsa kohë që shumica e energjisë që pritet të gjenerohet nga parqet fotovoltaike nuk parashikohet për konsum të brendshëm, por për eksport.

“Centralet kanë një kapacitet që shkon deri në 1 gigavat, por pa asnjë detyrim që kjo energji t’i shitet shtetit shqiptar,” thotë me shqetësim Gjergji Simaku, ish zëvendësministër i Energjetikës në kabinetin e Ramës deri në vitin 2022.

“Në këtë mënyrë, Shqipëria rrezikon të eksportojë energji të pastër dhe të importojnë energji fosile, duke e kthyer tranzicionin energjetik në një paradoks,” shtoi ai.

Salillari nuk ishte i arritshëm për koment deri në publikimin e këtij shkrimi.

Rrisqe mjedisore

Shqipëria është tradicionalisht një nga vendet me prodhimin më të lartë të energjisë së pastër në Europë, pasi mbi 90 për qind gjenerohet nga burimet hidrike. Megjithatë, vendi ka vuajtur nga kriza të herëpashershme energjetike për shkak të varësisë nga kushtet klimatike.

Prej vitit 2018, qeveria e kryeministrit Edi Rama i ka kthyer sytë nga energjia diellore për të diversifikuar burimet e veta. Deri në fund të vitit 2025, Enti Rregullator i Energjisë licensoi 71 kompani private për prodhimin e energjisë fotovoltaike, ndërkohë që Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë së bashku me Këshillin e Ministrave kanë miratuar dhjetra leje të tjera të cilat janë në proces financimi apo ndërtimi.

Së bashku, parqet fotovoltaike të licensuara nga ERE parashikohet të prodhojnë mbi 978 megavat energji elektrike ose 30 për qind të kapacitetit total prodhues të energjisë elektrike të instaluar në Shqipëri prej 3213 megavatësh.

Teknologjia fotovoltaike konsiderohet si një nga format më ekologjike të prodhimit të energjisë elektrike, me përfitime të shumta mjedisore dhe ekonomike. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se zhvillimi i qëndrueshëm i këtij sektori kërkon vendimarrje strategjike sa i përket shfrytëzimit të tokës dhe jetesës së komuniteteve lokale.

Ky nuk duket të jetë rasti i Shqipërisë.

Të planifikuara fillimisht për t’u vendosur në tokë pa frut, qeveria ndryshoi qasje në vitin 2024, kur miratoi ndryshime ligjore që i hapën rrugë ngritjes së parqeve fotovoltaike edhe brenda kullotave.

Ndërkohë, një numër i konsiderueshëm licensash janë përqendruar në kufi të zonave të mbrojtura apo pranë grykëderdhjeve të lumenjve Shkumbin, Seman dhe Vjosë në qarkun e Fierit – të njohura si korridore të rëndësishme natyrore për lëvizjen e shpendëve.

Sipas një raporti të organizatës mjedisore “All Green Center”, procedurat e dhënies me qira të tokave të fondit pyjor dhe kullosor kanë qenë shpeshherë të nxituara, në mungesë të garës dhe me pjesmarrje të kufizuar të komuniteteve lokale të prekura.

Ola Mitre, drejtuese e “All Green Center” i tha BIRN se bumi i sektorit të energjisë së rinovueshme në Shqipëri po përballet me sfidën e zhvillimit të qëndrueshëm.

“Mbështetja për energjinë e gjelbër nuk duhet të vijë në kurriz të humbjes së kapitalit natyror, pasuri për të cilën vendi ka detyrime jo vetëm ndaj qytetarëve të sotëm, por edhe ndaj brezave të ardhshëm,” tha Mitre.

Aktivistë të tjerë mjedisorë janë të shqetësuar për ndikimin afatgjatë të këtyre projekteve në jetesën e komuniteteve lokale dhe në mjedis.

Taulant Bino, president i Shoqatës Ornitologjike Shqiptare, vlerëson se shumë prej këtyre projekteve po sjellin ndërprerje të marrëdhënieve tradicionale të banorëve vendas me tokën si dhe impakt mjedisor. Ai kritikon gjithashtu skemën e vlerësimeve mjedisore individuale, duke neglizhuar efektin e përbashkët që disa projekte të përqendruara në një zonë të caktuar mund të shkaktojnë mbi biodiversitetin.

“Deri tani, vlerësimet mjedisore janë bërë për çdo park më vete, edhe kur impiantet ndodhen pranë njëri-tjetrit, duke neglizhuar efektin e tyre të përbashkët mbi tokën, biodiversitetin dhe komunitetet lokale,” tha Bino.

“Në botë janë gjetur zgjidhje, ku ndonëse ndërtohen parqe fotovolatike, sipërfaqja poshtë tyre lejohet të përdoret nga banorët lokalë për kullota. Në Shqipëri, kompanitë po kufizojnë aksesin e baorëve lokalë përmes rrethimit me gardhe,” shtoi ai.

Edhe aktivisti mjedisor, Lavdosh Ferruni e vendos theksin te vlerësimet e ndikimit në mjedis si dhe pjesmarrjen e komuniteteve lokale në vendimarrje.

“Në disa raste, parqet fotovoltaike janë ndërtuar në kullota tradicionale, të përdorura prej vitesh nga komunitetet lokale, shpesh pa dokumente pronësie formale, por me të drejta të trashëguara në praktikë. Edhe pse teknologjia lejon bashkëjetesën e paneleve me kullotjen e bagëtive, mungesa e konsultimit ka nxitur tensione sociale,” tha ai.

Eksperti i mjedisit, Kristi Bashmilli sjell në vëmendje kohën e gjatë të licensimit të këtyre projekteve për njëzet apo tridhjetë vitet e ardhshme – çka sipas sjell një ndryshim afatgjatë të përdorimit të tokës.

Institucionet e qeverisjes vendore duhet të jenë më vigjilente ndaj këtyre ndryshimeve shpesh të vrullshme. Veçanërisht në garantimin e qëndrueshmërisë së përdorimit të tokës, mbrojtjes së tokës bujqësore, natyrës dhe mbrojtjes së interesave të komuniteteve lokale,” tha ai.

Ekspertët bashkohen në idenë se problemi nuk është energjia diellore në vetvete, por mungesa e një vlerësimi strategjik mjedisor dhe e një harte të qartë kombëtare, që përcakton se ku duhet dhe ku nuk duhet të ndërtohen këto parqe.

Tensione sociale

Në bashkinë e Fierit, disa qindra hektarë tokë janë mbuluar tashmë nga panelet fotovoltaike, ndërkohë që sipërfaqe të reja pritet të vishen në të ardhmen e afërt.

Mes 71 centraleve fotovoltaike të licensuara nga ERE, 50 prej tyre ose 70 për qind e totalit ndodhen në qarkun e Fierit – të shtrira kryesisht në fshatrat e Sheqit, Topojës, Dërmenasit dhe Darzezës buzë grykëderdhjes së Semanit.

Vetëm në fshatin Boçovë, centrali fotovoltaik i dhënë në favor të kompania Albania Solar Power planifikohet të shtrihet mbi 50 hektarë tokë. Projekti parashikon të ketë një fuqi të instaluar prej 82 MW, vlerë investimi prej 80 milionë eurosh dhe kohëzgjatje shfrytëzimi për 49 vjet.

Investimi prej 80 milionë eurosh duket të ngjajë një barrë e stërmadhe për kompaninë e vogël në pronësi të Ëngjëll Agalliut, e regjistruar në vitin 2024 me një kapital prej vetëm 100 mijë lekësh.

Banorët e prekur thonë megjithatë se punimet në terren po kryhen nga kompania “Bervi Construction” e Pëllumb Salillarit, e cila sipas verifikimeve të kryera prej tyre, rezulton gjithashtu si pronare e tokës.

Banorët pretendojnë se e kanë fituar pronësinë mbi tokën në fillim të viteve ’90 mbi bazën e ligjit 7501 – por nuk kanë mundur asnjëherë që ta regjistrojnë atë në emrin e tyre. Në dokumentet që mbajnë në duar toka rezulton si arë, por ata akuzojnë institucionet lokale se e kanë ndryshuar statusin e saj në “tokë pa frut”.

“Këto parcelat këtu janë private. Janë të miat dhe të vëllezërve të mi dhe për këtë kemi AMTP të rregullta,” thotë Sandër Muja, një banor i zonës, ndërsa zgjat dorën drejt kufirit mes pronave private dhe atyre shtetërore.

“Mesa duket i kanë rënë shkurt, kanë marrë edhe të shtetit dhe tonat,” shtoi ai.

Nikoll Ndoi thotë me zemërim se paguan taksa për tokën prej gati tre dekadash dhe është përpjekur disa herë ta regjistrojë atë në Kadastër, por letrat i janë kthyer mbrapsht.

“Si ka mundësi që megjithëse përgjatë këtyre 3 dekadave kemi tentuar disa herë ta regjistrojmë në hipotekë, nuk na e kanë regjistruar, ndërsa tani na del që e paska regjistruar dikush tjetër,” pyet ai me dyshim.

Ndoi i tha BIRN se kishin bërë ankesa në polici, bashki, në Ministrinë e Bujqësisë dhe në Kadastër për të korrigjuar mbivendosjen, por nuk kishin marrë ende përgjigje.

Selman Selami, një tjetër banor protestues kujton se tokat e tyre janë përdorur historikisht për të prodhuar grurë, jonxhë apo tërshërë që nga viti 1945, ndërkohë që në dokumentet e Kadastrës rezultojnë sot si “tokë pa frut”.

“Unë me këtë tokë rroj, të gjithë I kemi mbjellë gjatë gjithë vitit. Kam 80 kokë dele dhe nëse ma marrin tokën, atëherë unë nuk kam më se ku t’i mbaj bagëtitë,” theksoi ai.

Ndryshe nga Boçova, në fshatin fqinj të Darzezës, pasojat e parqeve fotovoltaike përjetohen në mënyrë më të heshtur. Banorët që u besuan fillimisht premtime të kompanive private, sot ndjehen të zhgënjyer.

“Nuk kemi asnjë të mirë,” tha kryeplaku i fshatit Darzezë.

“Kemi marrë pjesë në konsultime duke u besuar premtimeve që do të na shtrojnë rrugën e varrezave, rrugën e fshatit, një ndriçim të rrugëve, por që realisht asgjë nuk është bërë, plus po na marrin ujin,” theksoi ai.

Të pyetur për ankesat e banorëve, bashkitë e qarkut të Fierit i lajnë duart nga përgjegjësia.

“Këto aktivitete nuk licensohen nga pushteti lokal,” tha Bashkia Fier përmes një përgjigje me shkrim, ndërsa shtoi se i vetmi përfitim ishte ai i siguruar përmes taksave.

Qasje e gabuar

Zhvillimi i vullshëm i energjisë fotovoltaike në Shqipëri u ngrit fillimisht si pjesë e marrëveshjeve me qeverinë. Në vitin 2018, Këshilli i Ministrave përcaktoi një paketë masash mbështetëse për bizneset në sektorin e energjisë së rinovueshme, ku përveç garantimit të tregut, vuri në dispozicion të tyre edhe tokë publike.

Pas ndryshimit të ligjit “Për energjinë e rinovueshme” në vitin 2023, lejet u orientuan drejt sipërmarrjeve tërësisht private dhe të hapura për tregun e lirë. Por hapja e tregut, pa përmbushur më së pari nevojat e vendit për energji të rinovueshme, rrezikon ta fusë vendin në një spirale kostosh jo vetëm mjedisore.

Sipas Planit Kombëtar për Klimën dhe Energjinë, qeveria ka marrë përsipër që të përmbushë kuotën prej 54.4% të energjisë së rinovueshme në konsumin total deri në vitin 2030. Por ekspertët thonë se ky objektiv është seriozisht i rrezikuar.

Sipas ambientalistit Lavdosh Ferruni, edhe pse energjia diellore është një nga burimet më të dëshirueshme në botë, mënyra se si po i qaset këtij sektori qeveria është e gabuar.

Ferruni thekson se vendi ka një territor të kufizuar dhe përdorimi i tokës për kapacitete të mëdha eksporti rrezikon që t’i vendosë këto nisma në shërbim të përfitimeve të kompanive private.

“Duhet të jetë e orientuar nga prodhimi 100% për nevojat e veta, eksportimi neto kërkon hapësira të mëdha dhe Shqipëria nuk i ka kushtet,” tha Ferruni për BIRN. “Ka mjaft interes edhe nga biznese të huaja ndaj lind nevoja e kontrollit të dhënies së këtyre e lejeve,” theksoi ai.

Gjergj Simaku, aktualisht ekspert i pavarur për energjinë është gjithashtu skeptik për arsye të ndryshme.

Për të arritur targetin ligjor prej 54.4%, Shqipëria do të duhej sipas Simakut që ta rriste konsumin e brendshëm të energjisë elektrike me gati 30% deri në vitin 2030; çka konsiderohet në kufijtë e të pamundurës. Një tjetër problem i anashkaluar është amortizimi i rrjetit elektrik të vendit, i cili sipas tij gjeneron humbje dhe ka nevojë urgjente për t’u rigjeneruar.

“Ajo që po ndodh është absurde. Ankandet janë harruar, tani po jepen leje vetëm për tregun e lirë dhe na shitet sikur do ta konsumojmë ne atë energji, por nuk është aspak kështu,” tha Simaku.

“Nëse do fillojmë të fusim në rrjet energjinë e këtyre parqeve fotovoltaike, do fillojnë të digjen transformatorët…,” përfundoi ai.

Drejtori ekzekutiv i kompanisë italiane Eni, Claudio Descalzi, u takua të premten në Tiranë me kryeministrin Edi Rama, bëri të ditur kompania në një njoftim zyrtar.

Gjatë takimit u diskutua për aktivitetet e Eni-t në Shqipëri, me theks të veçantë te kërkimi dhe eksplorimi i gazit, përfshirë lejen tokësore të Dumresë, si edhe iniciativat që lidhen me tranzicionin energjetik.

Rama dhe Descalzi trajtuan gjithashtu projektet e energjisë së rinovueshme në Shqipëri, të cilat parashikohet të shpërndahen drejt Italisë përmes një interkonektori energjetik.

Eni është rikthyer në Shqipëri në vitin 2019, pas një pranie të mëparshme në vend në fillim të viteve ’90.

Ky zhvillim vjen në një kohë kur Eni ka siguruar statusin e “blerësit të preferuar” të energjisë së rinovueshme që do të transmetohet nga Shqipëria drejt Italisë përmes një interkonektori nëndetar me kapacitet deri në 1 GW.

Marrëveshja është nënshkruar mes Eni-t dhe partnerëve nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Masdar dhe Taqa Transmission.

Projekti parashikon prodhimin e deri në 3 GW energji të rinovueshme në Shqipëri, e cila do të transportohet drejt Italisë përmes një lidhjeje nën Adriatik, nga Vlora në rajonin e Puglia-s.

Interkonektori pritet të përfundojë brenda tre vitesh dhe bazohet në marrëveshjen strategjike trepalëshe mes qeverive të Shqipërisë, Italisë dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, e nënshkruar muajin e kaluar në Abu Dhabi.

Sipas Eni-t, ky bashkëpunim synon të forcojë sigurinë energjetike dhe tranzicionin drejt burimeve të pastra, duke e pozicionuar Shqipërinë si një nyje kyçe rajonale për prodhimin dhe eksportin e energjisë së rinovueshme drejt Bashkimit Evropian.