Nga: Redaksia e Mjedisi.al7 Prill, 2026

A mundet që një projekt energjetik, i cili synon eksportin në tregun e lirë dhe jo nevojat e brendshme të Shqipërisë, të marrë statusin e "Investimit Strategjik"? Dhe më tej, a mund të ndodhë kjo mbi një tokë me Bonitet 2, ndër më pjelloret në vend?

Rasti i TEC-it 170 MW në Roskovec po shndërrohet në një precedent të rrezikshëm ku ligji po përdoret për të "ligjëruar" shkatërrimin e sigurisë ushqimore në emër të fitimeve private.

1. Paradoksi i "Interesit Publik"

Sipas ligjit, një investim quhet strategjik kur i shërben interesit të përgjithshëm kombëtar. Por në rastin e Roskovecit, qëllimi i deklaruar është tregu i lirë.

• Humbja: Shqipëria humbet përgjithmonë hektarë të tërë toke pjellore (Bonitet 2).
• Fitimi: Kompania private shet energjinë jashtë vendit.
• Mbetja: Banorët e Roskovecit mbeten me emetimet e CO2 (60-75 ton/orë) dhe një infrastrukturë që nuk u shërben atyre, por bursave ndërkombëtare.

2. Boniteti 2: Toka që nuk mund të betonizohet

Ligji Nr. 9244 "Për mbrojtjen e tokës bujqësore" është i prerë: tokat e kategorive të para janë pasuri kombëtare. Ndryshimi i destinacionit lejohet vetëm në raste "emergjente" dhe kur nuk ka asnjë alternativë tjetër.

Kur ky TEC ndërtohet për tregun e lirë, bie poshtë çdo pretendim për "emergjencë". Përse duhet të sakrifikohet toka e bukës për të mbushur portofolin e një investitori që energjinë do ta shesë në rajon?

3. "Carbon Lock-in" dhe Mashtrimi me Afatet

Shoqata e Bujqësisë Organike (OAA) ka dokumentuar tashmë shkeljet që rrëzojnë këtë projekt:

• Deklarata Mjedisore e skaduar: Që prej 14 Nëntorit 2025, projekti nuk ka më mbulesë ligjore mjedisore.
• Mashtrimi me Fillimin e Punimeve: Deklarimi i rremë i nisjes së punimeve më 3 Nëntor 2025 ishte një tentativë e dëshpëruar për të mbajtur gjallë një leje të skaduar.
• Kurthi 49-vjeçar: Ky projekt e "kyç" Shqipërinë te gazi deri në vitin 2075, duke shkelur hapur Cluster 4 të BE-së dhe paralajmërimet e fundit të WMO-së (Organizata Botërore e Meteorologjisë) për emergjencën klimatike.

4. Alternativa që po Injorohet

OAA ka propozuar modelin Agrivoltaik. Ky model lejon që investimi të jetë vërtet strategjik: prodhon energji mbi panele diellore, ndërsa poshtë tyre vazhdon prodhimi bujqësor. Kjo është e vetmja rrugë që mbron pjellorinë e Bonitetit 2 dhe siguron energji të pastër pa betonizuar të ardhmen.

Përfundimi: Nëse shteti lejon që toka pjellore e Roskovecit të shkatërrohet për një projekt që i shërben tregut të lirë, atëherë statusi "Strategjik" është shndërruar në një licencë për të dëmtuar interesin kombëtar.

"Ndërsa Bashkimi Evropian po përshpejton objektivat e tij të 'Marrëveshjes së Gjelbër' (Green Deal), Shqipëria po lëviz në drejtim të kundërt duke autorizuar projekte fosile në shkallë të gjerë, siç është Termocentrali i Roskovecit. Ekspertët grekë të energjisë paralajmërojnë se projekte të tilla, të cilat shpesh prezantohen si 'zgjidhje tranzitore', rrezikojnë të kthehen në asete të bllokuara (stranded assets) pa arritur as gjysmën e jetëgjatësisë së tyre prej 49 vitesh.

Projekti i Roskovecit, një turbinë gazi me cikël të kombinuar prej 170 MW, kritikohet nga grupet mjedisore si Shoqata e Bujqësisë Organike (OAA) për vendndodhjen e tij mbi toka bujqësore me pjellori të lartë. Nga këndvështrimi grek, ku tranzicioni energjetik është përballur tashmë me kosto të larta nga paqëndrueshmëria e gazit (e përkeqësuar nga tensionet Iran-Izrael të viteve 2024-2026), varësia e Shqipërisë nga infrastruktura e re e gazit shihet si një gabim strategjik.

Mungesa e lejeve kritike—veçanërisht për përdorimin e ujit nga Lumi Seman—si dhe skadimi i deklaratave mjedisore më 14 Nëntor 2025, sugjerojnë se projekti nxitet më shumë nga 'mashtrimi zyrtar' sesa nga gatishmëria teknike. Ekspertët sugjerojnë se investimi prej 30 milionë eurosh do të sillte përfitime më të larta sociale dhe mjedisore nëse do të devijohej drejt modeleve Agrivoltaike, të cilat ruajnë pjellorinë e tokës duke kontribuar njëkohësisht në objektivat e Dekarbonizimit të korrikut 2026, të përcaktuara nga Komuniteti i Energjisë."

EnergyPress.gr ose EcoNews.gr

Nga: Mjedisi TV / Shoqata e Bujqësisë Organike (OAA)

28 Mars, 2026

Organizata Botërore e Meteorologjisë (WMO) sapo ka publikuar raportin e saj vjetor, i cili lëshon një paralajmërim drithërues: bota nuk është thjesht në ngrohje, por në një gjendje emergjence të plotë. Me thyerjen e rekordeve të temperaturës dhe shkrirjen e përshpejtuar të akullnajave, mesazhi është i qartë: çdo investim i ri në lëndë djegëse fosile është një hap drejt katastrofës.

1. Rekordet e Nxehtësisë dhe "Ishujt e Zjarrit" në Tiranë

Raporti konfirmon se viti i kaluar dhe fillimi i vitit 2026 kanë shënuar temperaturat më të larta në histori. Për banorët e Tiranës, kjo përkthehet në një rrezik të dyfishtë. Ndotja nga $CO_2$ dhe grimcat $PM_{2.5}$, që tashmë janë 3-4 herë mbi normat e BE-së, ndërveprojnë me nxehtësinë ekstreme duke krijuar kushte mbytëse që dëmtojnë rëndë shëndetin respirator dhe kardiovaskular.

Getty Images

2. Roskoveci: Një "Bombë" Karboni në Kohë Emergjence

Ndërsa WMO bën thirrje për dekarbonizim të menjëhershëm, Shqipëria po tenton të "bllokohet" te gazi për 49 vitet e ardhshme përmes TEC-it të Roskovecit.

Mashtrimi me Punimet: OAA ka vërtetuar se kompania "Gener 2" deklaroi rrejshëm fillimin e punimeve më 3 nëntor 2025 për të shpëtuar një leje mjedisore që ligjërisht skadoi më 14 nëntor 2025.

Kriza e Ujit: Raporti i WMO thekson se cikli i ujit është çrregulluar. Kjo e bën TEC-in e Roskovecit edhe më të rrezikshëm, pasi ai kërkon sasi masive uji nga Baseni i Semanit, për të cilin nuk ka asnjë leje zyrtare deri më sot.

3. Dështimi i Fosileve: Mësimi nga Vlora

Emergjenca kërkon zgjidhje që funksionojnë. Megjithatë, TEC-i lundrues në Vlorë, i marrë si "zgjidhje emergjente", ka prodhuar thuajse zero (0) MWh që nga shtatori 2024. Kjo dëshmon se varësia nga nafta dhe gazi na lë të pambrojtur përballë krizave gjeopolitike, si lufta aktuale në Iran që ka rritur çmimet e bursës deri në 250 Euro/MWh.

4. Rruga drejt Korrikut 2026

Sipas detyrimeve të Grupit 4 (Cluster 4), Shqipëria duhet të ketë monitorim transparent dhe treg të rregullt energjie deri më 1 korrik 2026. Raporti i WMO është një thirrje për të braktisur projektet e stilit të vjetër dhe për të kaluar te alternativat si Agrivoltaikët, të cilët mbrojnë tokën bujqësore dhe ulin konsumin e ujit me 20-30%.

Përfundimi: Nuk mund të luftojmë emergjencën klimatike me mjetet që e shkaktuan atë. Mbrojtja e Roskovecit dhe Rrjollit nga betonizimi dhe gazifikimi është sot një mision jo vetëm lokal, por global.

Nga: Shoqata e Bujqësisë Organike (OAA)Roskovec, Mars 2026

Ndërsa bota po nxiton drejt dekarbonizimit, zona e Roskovecit në Shqipëri ndodhet në një udhëkryq kritik. Nga njëra anë, një projekt TEC-i me gaz që po përballet me dështime ligjore dhe mjedisore; nga ana tjetër, mundësia për të përqafuar teknologjinë Agri-PV (Agrivoltaikët) – një model që premton të mbrojë tokën, ushqimin dhe energjinë tonë njëkohësisht.

Kriza e Shifrave: Pse TEC-i i Roskovecit po dështon?

Të dhënat e fundit tregojnë se projekti i iniciuar nga "Gener 2" përmes kompanisë "Fier Thermoelectric" është teknikisht dhe ligjërisht "në ajër".

Leje Mjedisore e Skaduar: Deklarata Mjedisore e lëshuar më 13 nëntor 2023 ka humbur vlefshmërinë e saj ligjore, pasi punimet nuk filluan brenda afatit 2-vjeçar.

Pezullimi nga ERE: Bordi i Entit Rregullator të Energjisë (ERE) ka pezulluar licencimin e subjektit që prej 7 gushtit 2025.

Pa Leje Uji: Deri më 17 mars 2026, asnjë kërkesë për përdorim uji nuk është regjistruar në Basenin e Semanit, ndërkohë që TEC-i kërkon sasi masive për ftohje.

Agrivoltaikët: Kur Panelet "Mbjellin" Energji pa Vrarë Tokën

Përballë këtij dështimi fosil, OAA propozon projektin "Roskoveci Green-Agri". Sipas standardeve më të fundit evropiane, agrivoltaikët lejojnë që panelet diellore të bashkëjetojnë me bimësinë.

1. Mbrojtja e Pjellorisë: Ndryshe nga TEC-i që parashikon 6,485 $m^2$ bazament betoni, sistemi Agri-PV instalohet në lartësi ose vertikalisht, duke ruajtur strukturën e tokës bujqësore.
2. Mikroklima për Domaten e Jugut: Panelet krijojnë hije që redukton avullimin e ujit me 20-30%, një avantazh jetik për fermerët e Sukut dhe Jagodinës gjatë verës përvëluese.
3. Pavarësia nga Bursa: Me çmimet e energjisë që fluturojnë në 250 Euro/MWh për shkak të luftës në Iran, agrivoltaikët i japin fermerit energji falas, duke shmangur kontratat "Take-or-Pay" të gazit.

Lidhja me BE-në dhe Afati i 1 Korrikut 2026

Shqipëria ka detyrimin që deri më 1 korrik 2026 të harmonizojë tregun e energjisë me rregullat e BE-së (Cluster 4). Vazhdimi i projektit të Roskovecit si një investim fosil do të na penalizonte me taksën e karbonit (CBAM), duke e bërë energjinë tonë të pashitshme në Evropë.

Thirrje për Ministrinë e Bujqësisë

I bëjmë thirrje Ministrisë së Bujqësisë të marrë nën mbrojtje tokën e Roskovecit. Është koha për të ndaluar një projekt që nuk ka as leje mjedisore dhe as leje uji, dhe për të nisur një projekt pilot agrivoltaik që i shërben komunitetit dhe jo interesave të ngushta fosile.

"Toka jonë prodhon ushqim dhe diell. Nuk ka vend për gaz."

Në vitin 2022, kur lufta në Ukrainë tronditi tregjet e fosileve, Shqipëria mori me qira dy centrale lundruese (TEC-e) për të garantuar sigurinë energjetike. Sot, në vitin 2026, ndërsa konflikti në Iran ka shkaktuar një rritje të re të çmimeve në bursat ndërkombëtare si ALPEX dhe HUPX, pyetja që lind është: Pse këto impiante nuk po prodhojnë energji për të mbrojtur konsumatorët?

1. Karburanti fosil: Kur "Zgjidhja" bëhet pjesë e problemit

TEC-et lundruese në Vlorë funksionojnë me lëndë djegëse fosile (naftë). Konflikti në Iran ka rritur koston e naftës dhe gazit në nivele kritike, duke e bërë prodhimin e energjisë nga këto anije jashtëzakonisht të shtrenjtë.

• Kostoja e prodhimit vs. Bursa: Edhe me rritjen e çmimeve në bursë (deri në 250 Euro/MWh), kostoja e vënies në punë e këtyre centraleve, bashkë me tarifën e qirasë dhe koston e lartë të karburantit, shpesh e tejkalon koston e importit.
• Asetet e bllokuara: Shoqëria civile ka paralajmëruar se këto investime rrezikojnë të kthehen në "asete të bllokuara" (stranded assets), të cilat kushtojnë më shumë për t'u mbajtur në punë sesa vlera që prodhojnë.

2. "Carbon Lock-in" dhe rregulli i padukshëm

Përdorimi i këtyre TEC-eve e mban Shqipërinë të bllokuar në ciklin e varësisë nga fosilet, një fenomen i njohur si "Carbon Lock-in".

• Detyrimet financiare: Ashtu si në kontratat "Take-or-Pay" të gazsjellësve, shteti mund të ketë detyrime pagese për qiranë e anijeve pavarësisht nëse ato prodhojnë energji ose jo.
• Barriera për të gjelbrën: Paratë që shpenzohen për mbajtjen e tyre "në gatishmëri" janë fonde që nuk shkojnë për komunitetet e energjisë së rinovueshme, të cilat do të ofronin energji më të lirë dhe pa emetime.

3. Presioni i taksës CBAM (2026)

Duke filluar nga ky vit (2026), Shqipëria përballet me Mekanizmin e Rregullimit të Kufirit të Karbonit (CBAM) të BE-së.

• Penalitetet mjedisore: Energjia e prodhuar nga këto TEC-e ka një gjurmë të lartë karboni. Kjo e bën atë jo-konkurruese në tregun evropian dhe rrit faturën mjedisore për vendin, duke vështirësuar përmbushjen e kritereve të Grupit 4 (Cluster 4).

4. Përfundimi: Nevoja për Tranzicion të Drejtë

Kriza në Iran është një tjetër dëshmi se mbështetja te fosilet (qofshin ato TEC-e lundruese apo pika daljeje të gazit si në Roskovec) e lë Shqipërinë të prekshme ndaj gjeopolitikës globale. Shoqëria civile vazhdon të kërkojë që fokusi të zhvendoset te burimet vendas: dielli, era dhe uji, të cilat nuk varen nga konfliktet në Lindjen e Mesme dhe as nga qiratë e larta të teknologjive të vjetëruara.

Sipas mediave greke, Kimberly Guilfoyle është takuar me Ramën mbi një projekt shumë të rëndësishme që lidhet me gazin e lëngshëm...

Media greke kanë zbardhur detaje për vizitën e fundit në Tiranë të ambasadores së Shteteve të Bashkuara në Athinë, duke e lidhur atë me zhvillimet në sektorin energjetik në rajon.

Kimberly Guilfoyle, një figurë e afërt me presidentin Donald Trump, u pa dje në kryeministri, ku u prit me ngrohtësi nga Kryeministri Edi Rama.

Por “Energymag” e ka lajmëruar këtë vizitë që disa ditë më parë, pasi në datën 8 mars është publikuar një artikull se ambasadorja do të udhëtonte në Tiranë.

Sipas artikullit të publikuar në median greke, qëllimi i vizitës është mundësia e ndërtimit të një terminali lundrues për gazin e lëngshëm natyror (FSRU) në Shqipëri. Një projekt i tillë do të kishte rëndësi për furnizimin me gaz të rajonit dhe për rolin e vendeve të Ballkanit në rrjetin energjetik evropian.

Nga Esmeralda Keta

Revolucioni i energjisë diellore mbërriti pa paralajmërim shtatorin e vitit të kaluar në fshatin Boçovë të Fierit – vetëm pak kilometra larg plazhit të Semanit në Adriatik – kur makineritë e rënda nisën të gërmonin përbri arave të mbjella.

Në fshat askush nuk e dinte se çfarë po ndodhte, por alarmi u rrit me kalimin e ditëve.

Nikoll Ndoi, një mësues me profesion, dëgjoi fillimisht se një kompani private po hapte një rrugë. Por shqetësimi u rrit disafish kur ai mësoi se toka që gëzonte prej 30 vitesh nuk ishte më e tija.

“Doli se këtu po bëhet një park fotovoltaik dhe tokat nuk qenkan më tonat,” tha me irritim Ndoi në fund të dhjetorit. “Unë kam 30 vjet që nuk e regjistroj dot, ai na vjen një ditë dhe e bën pa problem,” shtoi ai.

Centrali fotovoltaik i planifikuar për t’u ndërtuar në Boçovë është një ndër projektet më të mëdha të energjisë diellore në Shqipëri, i miratuar nga qeveria më 4 qershor 2025. Projekti ka trazuar jetën e një komuniteti të vogël prej 14 familjesh, pasi u mbivendoset tokave të pretenduara prej tyre.

Leja i është dhënë një kompanie të re të quajtur Albania Solar Power, por banorët akuzojnë biznesmenin Pëllumb Salillari se fshihet pas projektit – dhe në rrethana ende të paqarta – ka përvetësuar pronat e tyre.

Konflikti në fshatin Boçovë nuk është i izoluar.

Prej vitit 2018, qeveria shqiptare ka dhënë me dhjetra leje për ndërtimin e parqeve fotovoltaike në Shqipëri, duke ushqyer ambicien për atë që ajo e quan sovranitet energjetik – e madje për t’u transformuar në një vend eksporti për energjinë elektrike neto deri në fund të vitit 2030.

Por planet e qeverisë po trazojnë jetesën e komuniteteve lokale, të cilat po vëzhgojnë se si mijëra hektarë tokë rreth tyre po rrethohen me gardhe dhe po mbulohen nga panelet diellore, duke cënuar aktivitetet tradicionale të blegtorisë dhe përdorimit të tokës.

Politika e qeverisë me energjinë e rinovueshme shihet gjithashtu me dyshim nga ekspertët e fushës, përsa kohë që shumica e energjisë që pritet të gjenerohet nga parqet fotovoltaike nuk parashikohet për konsum të brendshëm, por për eksport.

“Centralet kanë një kapacitet që shkon deri në 1 gigavat, por pa asnjë detyrim që kjo energji t’i shitet shtetit shqiptar,” thotë me shqetësim Gjergji Simaku, ish zëvendësministër i Energjetikës në kabinetin e Ramës deri në vitin 2022.

“Në këtë mënyrë, Shqipëria rrezikon të eksportojë energji të pastër dhe të importojnë energji fosile, duke e kthyer tranzicionin energjetik në një paradoks,” shtoi ai.

Salillari nuk ishte i arritshëm për koment deri në publikimin e këtij shkrimi.

Rrisqe mjedisore

Shqipëria është tradicionalisht një nga vendet me prodhimin më të lartë të energjisë së pastër në Europë, pasi mbi 90 për qind gjenerohet nga burimet hidrike. Megjithatë, vendi ka vuajtur nga kriza të herëpashershme energjetike për shkak të varësisë nga kushtet klimatike.

Prej vitit 2018, qeveria e kryeministrit Edi Rama i ka kthyer sytë nga energjia diellore për të diversifikuar burimet e veta. Deri në fund të vitit 2025, Enti Rregullator i Energjisë licensoi 71 kompani private për prodhimin e energjisë fotovoltaike, ndërkohë që Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë së bashku me Këshillin e Ministrave kanë miratuar dhjetra leje të tjera të cilat janë në proces financimi apo ndërtimi.

Së bashku, parqet fotovoltaike të licensuara nga ERE parashikohet të prodhojnë mbi 978 megavat energji elektrike ose 30 për qind të kapacitetit total prodhues të energjisë elektrike të instaluar në Shqipëri prej 3213 megavatësh.

Teknologjia fotovoltaike konsiderohet si një nga format më ekologjike të prodhimit të energjisë elektrike, me përfitime të shumta mjedisore dhe ekonomike. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se zhvillimi i qëndrueshëm i këtij sektori kërkon vendimarrje strategjike sa i përket shfrytëzimit të tokës dhe jetesës së komuniteteve lokale.

Ky nuk duket të jetë rasti i Shqipërisë.

Të planifikuara fillimisht për t’u vendosur në tokë pa frut, qeveria ndryshoi qasje në vitin 2024, kur miratoi ndryshime ligjore që i hapën rrugë ngritjes së parqeve fotovoltaike edhe brenda kullotave.

Ndërkohë, një numër i konsiderueshëm licensash janë përqendruar në kufi të zonave të mbrojtura apo pranë grykëderdhjeve të lumenjve Shkumbin, Seman dhe Vjosë në qarkun e Fierit – të njohura si korridore të rëndësishme natyrore për lëvizjen e shpendëve.

Sipas një raporti të organizatës mjedisore “All Green Center”, procedurat e dhënies me qira të tokave të fondit pyjor dhe kullosor kanë qenë shpeshherë të nxituara, në mungesë të garës dhe me pjesmarrje të kufizuar të komuniteteve lokale të prekura.

Ola Mitre, drejtuese e “All Green Center” i tha BIRN se bumi i sektorit të energjisë së rinovueshme në Shqipëri po përballet me sfidën e zhvillimit të qëndrueshëm.

“Mbështetja për energjinë e gjelbër nuk duhet të vijë në kurriz të humbjes së kapitalit natyror, pasuri për të cilën vendi ka detyrime jo vetëm ndaj qytetarëve të sotëm, por edhe ndaj brezave të ardhshëm,” tha Mitre.

Aktivistë të tjerë mjedisorë janë të shqetësuar për ndikimin afatgjatë të këtyre projekteve në jetesën e komuniteteve lokale dhe në mjedis.

Taulant Bino, president i Shoqatës Ornitologjike Shqiptare, vlerëson se shumë prej këtyre projekteve po sjellin ndërprerje të marrëdhënieve tradicionale të banorëve vendas me tokën si dhe impakt mjedisor. Ai kritikon gjithashtu skemën e vlerësimeve mjedisore individuale, duke neglizhuar efektin e përbashkët që disa projekte të përqendruara në një zonë të caktuar mund të shkaktojnë mbi biodiversitetin.

“Deri tani, vlerësimet mjedisore janë bërë për çdo park më vete, edhe kur impiantet ndodhen pranë njëri-tjetrit, duke neglizhuar efektin e tyre të përbashkët mbi tokën, biodiversitetin dhe komunitetet lokale,” tha Bino.

“Në botë janë gjetur zgjidhje, ku ndonëse ndërtohen parqe fotovolatike, sipërfaqja poshtë tyre lejohet të përdoret nga banorët lokalë për kullota. Në Shqipëri, kompanitë po kufizojnë aksesin e baorëve lokalë përmes rrethimit me gardhe,” shtoi ai.

Edhe aktivisti mjedisor, Lavdosh Ferruni e vendos theksin te vlerësimet e ndikimit në mjedis si dhe pjesmarrjen e komuniteteve lokale në vendimarrje.

“Në disa raste, parqet fotovoltaike janë ndërtuar në kullota tradicionale, të përdorura prej vitesh nga komunitetet lokale, shpesh pa dokumente pronësie formale, por me të drejta të trashëguara në praktikë. Edhe pse teknologjia lejon bashkëjetesën e paneleve me kullotjen e bagëtive, mungesa e konsultimit ka nxitur tensione sociale,” tha ai.

Eksperti i mjedisit, Kristi Bashmilli sjell në vëmendje kohën e gjatë të licensimit të këtyre projekteve për njëzet apo tridhjetë vitet e ardhshme – çka sipas sjell një ndryshim afatgjatë të përdorimit të tokës.

Institucionet e qeverisjes vendore duhet të jenë më vigjilente ndaj këtyre ndryshimeve shpesh të vrullshme. Veçanërisht në garantimin e qëndrueshmërisë së përdorimit të tokës, mbrojtjes së tokës bujqësore, natyrës dhe mbrojtjes së interesave të komuniteteve lokale,” tha ai.

Ekspertët bashkohen në idenë se problemi nuk është energjia diellore në vetvete, por mungesa e një vlerësimi strategjik mjedisor dhe e një harte të qartë kombëtare, që përcakton se ku duhet dhe ku nuk duhet të ndërtohen këto parqe.

Tensione sociale

Në bashkinë e Fierit, disa qindra hektarë tokë janë mbuluar tashmë nga panelet fotovoltaike, ndërkohë që sipërfaqe të reja pritet të vishen në të ardhmen e afërt.

Mes 71 centraleve fotovoltaike të licensuara nga ERE, 50 prej tyre ose 70 për qind e totalit ndodhen në qarkun e Fierit – të shtrira kryesisht në fshatrat e Sheqit, Topojës, Dërmenasit dhe Darzezës buzë grykëderdhjes së Semanit.

Vetëm në fshatin Boçovë, centrali fotovoltaik i dhënë në favor të kompania Albania Solar Power planifikohet të shtrihet mbi 50 hektarë tokë. Projekti parashikon të ketë një fuqi të instaluar prej 82 MW, vlerë investimi prej 80 milionë eurosh dhe kohëzgjatje shfrytëzimi për 49 vjet.

Investimi prej 80 milionë eurosh duket të ngjajë një barrë e stërmadhe për kompaninë e vogël në pronësi të Ëngjëll Agalliut, e regjistruar në vitin 2024 me një kapital prej vetëm 100 mijë lekësh.

Banorët e prekur thonë megjithatë se punimet në terren po kryhen nga kompania “Bervi Construction” e Pëllumb Salillarit, e cila sipas verifikimeve të kryera prej tyre, rezulton gjithashtu si pronare e tokës.

Banorët pretendojnë se e kanë fituar pronësinë mbi tokën në fillim të viteve ’90 mbi bazën e ligjit 7501 – por nuk kanë mundur asnjëherë që ta regjistrojnë atë në emrin e tyre. Në dokumentet që mbajnë në duar toka rezulton si arë, por ata akuzojnë institucionet lokale se e kanë ndryshuar statusin e saj në “tokë pa frut”.

“Këto parcelat këtu janë private. Janë të miat dhe të vëllezërve të mi dhe për këtë kemi AMTP të rregullta,” thotë Sandër Muja, një banor i zonës, ndërsa zgjat dorën drejt kufirit mes pronave private dhe atyre shtetërore.

“Mesa duket i kanë rënë shkurt, kanë marrë edhe të shtetit dhe tonat,” shtoi ai.

Nikoll Ndoi thotë me zemërim se paguan taksa për tokën prej gati tre dekadash dhe është përpjekur disa herë ta regjistrojë atë në Kadastër, por letrat i janë kthyer mbrapsht.

“Si ka mundësi që megjithëse përgjatë këtyre 3 dekadave kemi tentuar disa herë ta regjistrojmë në hipotekë, nuk na e kanë regjistruar, ndërsa tani na del që e paska regjistruar dikush tjetër,” pyet ai me dyshim.

Ndoi i tha BIRN se kishin bërë ankesa në polici, bashki, në Ministrinë e Bujqësisë dhe në Kadastër për të korrigjuar mbivendosjen, por nuk kishin marrë ende përgjigje.

Selman Selami, një tjetër banor protestues kujton se tokat e tyre janë përdorur historikisht për të prodhuar grurë, jonxhë apo tërshërë që nga viti 1945, ndërkohë që në dokumentet e Kadastrës rezultojnë sot si “tokë pa frut”.

“Unë me këtë tokë rroj, të gjithë I kemi mbjellë gjatë gjithë vitit. Kam 80 kokë dele dhe nëse ma marrin tokën, atëherë unë nuk kam më se ku t’i mbaj bagëtitë,” theksoi ai.

Ndryshe nga Boçova, në fshatin fqinj të Darzezës, pasojat e parqeve fotovoltaike përjetohen në mënyrë më të heshtur. Banorët që u besuan fillimisht premtime të kompanive private, sot ndjehen të zhgënjyer.

“Nuk kemi asnjë të mirë,” tha kryeplaku i fshatit Darzezë.

“Kemi marrë pjesë në konsultime duke u besuar premtimeve që do të na shtrojnë rrugën e varrezave, rrugën e fshatit, një ndriçim të rrugëve, por që realisht asgjë nuk është bërë, plus po na marrin ujin,” theksoi ai.

Të pyetur për ankesat e banorëve, bashkitë e qarkut të Fierit i lajnë duart nga përgjegjësia.

“Këto aktivitete nuk licensohen nga pushteti lokal,” tha Bashkia Fier përmes një përgjigje me shkrim, ndërsa shtoi se i vetmi përfitim ishte ai i siguruar përmes taksave.

Qasje e gabuar

Zhvillimi i vullshëm i energjisë fotovoltaike në Shqipëri u ngrit fillimisht si pjesë e marrëveshjeve me qeverinë. Në vitin 2018, Këshilli i Ministrave përcaktoi një paketë masash mbështetëse për bizneset në sektorin e energjisë së rinovueshme, ku përveç garantimit të tregut, vuri në dispozicion të tyre edhe tokë publike.

Pas ndryshimit të ligjit “Për energjinë e rinovueshme” në vitin 2023, lejet u orientuan drejt sipërmarrjeve tërësisht private dhe të hapura për tregun e lirë. Por hapja e tregut, pa përmbushur më së pari nevojat e vendit për energji të rinovueshme, rrezikon ta fusë vendin në një spirale kostosh jo vetëm mjedisore.

Sipas Planit Kombëtar për Klimën dhe Energjinë, qeveria ka marrë përsipër që të përmbushë kuotën prej 54.4% të energjisë së rinovueshme në konsumin total deri në vitin 2030. Por ekspertët thonë se ky objektiv është seriozisht i rrezikuar.

Sipas ambientalistit Lavdosh Ferruni, edhe pse energjia diellore është një nga burimet më të dëshirueshme në botë, mënyra se si po i qaset këtij sektori qeveria është e gabuar.

Ferruni thekson se vendi ka një territor të kufizuar dhe përdorimi i tokës për kapacitete të mëdha eksporti rrezikon që t’i vendosë këto nisma në shërbim të përfitimeve të kompanive private.

“Duhet të jetë e orientuar nga prodhimi 100% për nevojat e veta, eksportimi neto kërkon hapësira të mëdha dhe Shqipëria nuk i ka kushtet,” tha Ferruni për BIRN. “Ka mjaft interes edhe nga biznese të huaja ndaj lind nevoja e kontrollit të dhënies së këtyre e lejeve,” theksoi ai.

Gjergj Simaku, aktualisht ekspert i pavarur për energjinë është gjithashtu skeptik për arsye të ndryshme.

Për të arritur targetin ligjor prej 54.4%, Shqipëria do të duhej sipas Simakut që ta rriste konsumin e brendshëm të energjisë elektrike me gati 30% deri në vitin 2030; çka konsiderohet në kufijtë e të pamundurës. Një tjetër problem i anashkaluar është amortizimi i rrjetit elektrik të vendit, i cili sipas tij gjeneron humbje dhe ka nevojë urgjente për t’u rigjeneruar.

“Ajo që po ndodh është absurde. Ankandet janë harruar, tani po jepen leje vetëm për tregun e lirë dhe na shitet sikur do ta konsumojmë ne atë energji, por nuk është aspak kështu,” tha Simaku.

“Nëse do fillojmë të fusim në rrjet energjinë e këtyre parqeve fotovoltaike, do fillojnë të digjen transformatorët…,” përfundoi ai.

Drejtori ekzekutiv i kompanisë italiane Eni, Claudio Descalzi, u takua të premten në Tiranë me kryeministrin Edi Rama, bëri të ditur kompania në një njoftim zyrtar.

Gjatë takimit u diskutua për aktivitetet e Eni-t në Shqipëri, me theks të veçantë te kërkimi dhe eksplorimi i gazit, përfshirë lejen tokësore të Dumresë, si edhe iniciativat që lidhen me tranzicionin energjetik.

Rama dhe Descalzi trajtuan gjithashtu projektet e energjisë së rinovueshme në Shqipëri, të cilat parashikohet të shpërndahen drejt Italisë përmes një interkonektori energjetik.

Eni është rikthyer në Shqipëri në vitin 2019, pas një pranie të mëparshme në vend në fillim të viteve ’90.

Ky zhvillim vjen në një kohë kur Eni ka siguruar statusin e “blerësit të preferuar” të energjisë së rinovueshme që do të transmetohet nga Shqipëria drejt Italisë përmes një interkonektori nëndetar me kapacitet deri në 1 GW.

Marrëveshja është nënshkruar mes Eni-t dhe partnerëve nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Masdar dhe Taqa Transmission.

Projekti parashikon prodhimin e deri në 3 GW energji të rinovueshme në Shqipëri, e cila do të transportohet drejt Italisë përmes një lidhjeje nën Adriatik, nga Vlora në rajonin e Puglia-s.

Interkonektori pritet të përfundojë brenda tre vitesh dhe bazohet në marrëveshjen strategjike trepalëshe mes qeverive të Shqipërisë, Italisë dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, e nënshkruar muajin e kaluar në Abu Dhabi.

Sipas Eni-t, ky bashkëpunim synon të forcojë sigurinë energjetike dhe tranzicionin drejt burimeve të pastra, duke e pozicionuar Shqipërinë si një nyje kyçe rajonale për prodhimin dhe eksportin e energjisë së rinovueshme drejt Bashkimit Evropian.

Përmbytja e sotme e Durrësit, e perceptuar gjerësisht si e paprecedentë, ka nxitur një reagim të menjëhershëm publik, ku shkaku kryesor po kërkohet tek hidrovoret, kapaciteti i tyre apo mirëmbajtja e pamjaftueshme. Ky fokus, ndonëse i kuptueshëm, është në thelb i pamjaftueshëm dhe rrezikon të fshehë problemin real: Durrësi, ashtu si shumë qytete bregdetare dhe fushore në Shqipëri, vazhdon të menaxhojë ujin sipas një logjike të vjetruar, që synon largimin e tij sa më shpejt, në vend që të investojë për ta mbajtur dhe menaxhuar atë në territor.

Në planin akademik dhe profesional, ky model njihet si paradigma tradicionale e drenazhimit urban, e ndërtuar mbi infrastrukturën “gri” e cila përbëhet nga kanale të mbyllura, kolektorë, pompa dhe shkarkime direkte në det ose lumenj. Ky sistem supozon reshje relativisht të moderuara, sipërfaqe të depërtueshme dhe ritme të qëndrueshme urbanizimi. Asnjë nga këto kushte nuk ekziston më. Ndryshimet klimatike kanë rritur intensitetin dhe përqendrimin kohor të reshjeve, ndërsa urbanizimi i Durrësit ka prodhuar një territor gjithnjë e më të papërshkueshëm, ku toka ka humbur funksionin e saj natyror thithës.

Në këtë kontekst, hidrovoret nuk janë shkaku, por pika ku shpërthen dështimi i gjithë sistemit. Ato funksionojnë si “valvul sigurie” e fundit në një territor që nuk mban më ujë. Sa herë që reshjet tejkalojnë një prag kritik, sado të fuqishme të jenë pompat, ato nuk mund të përballojnë volumet e mëdha të ujit që grumbullohen në një kohë shumë të shkurtër. Investimi vetëm në rritjen e kapaciteteve të largimit të ujit është një garë e humbur, sepse çdo zgjerim i infrastrukturës gri do të neutralizohet nga urbanizimi i mëtejshëm dhe nga ekstremet klimatike.

Strategjia bashkëkohore e menaxhimit të ujërave të stuhive në zonat urbane, e konsoliduar në politikat e Bashkimit Evropian dhe në praktikën e planifikimit territorial, bazohet në një parim krejt tjetër: uji duhet të mbahet në vend, të ngadalësohet dhe të shpërndahet, jo të përqendrohet dhe të largohet me dhunë. Ky parim materializohet përmes infrastrukturës së gjelbër dhe blu, e cila kombinon funksione ekologjike, urbane dhe sociale. Parqet urbane të projektuar si basene përmbytjeje të kontrolluar, zonat e lagëta dhe kanalet natyrore, sipërfaqet e depërtueshme, çatitë e gjelbra dhe sistemet urbane të drenazhimit të qëndrueshëm (SUDS) janë elementë kyç të kësaj qasjeje.

Për Durrësin, kjo strategji nuk është thjesht një import konceptual, por një domosdoshmëri territoriale. Qyteti po shtrihet gjithnjë e më shumë në një fushë bregdetare me nivel të ulët, me lidhje historike me kënetat, lagunat dhe sistemet natyrore të ujërave sipërfaqësore. Urbanizimi i dekadave të fundit i ka shkatërruar këto sisteme, ka mbuluar tokat bujqësore dhe ka eliminuar hapësirat tampon që dikur absorbonin reshjet. Përmbytja e sotme është, në këtë kuptim, rikthimi brutal i një realiteti hidrologjik që planifikimi urban ka kohë që ka zgjedhur ta injorojë.

Mbajtja e ujit në territor nuk nënkupton përmbytje të pakontrolluara, por përmbytje të projektuara, të menaxhuara dhe të parashikuara. Ajo ul presionin mbi hidrovoret, rrit reziliencën urbane dhe krijon hapësira publike me vlerë të shtuar ekologjike dhe sociale. Në vend që uji të perceptohet si kërcënim, ai integrohet si element strukturor i qytetit.

Në përfundim, përmbytja e Durrësit nuk duhet të trajtohet si një incident teknik, por si një dështim strategjik. Pa një ndryshim rrënjësor të paradigmës – nga largimi i ujit drejt mbajtjes dhe menaxhimit të tij në territor – çdo investim në hidrovore do të jetë vetëm një zgjidhje e përkohshme. Sfida e vërtetë është riprojektimi i qytetit dhe i territorit përreth tij në përputhje me realitetet klimatike të shekullit XXI. Vetëm atëherë Durrësi mund të kalojë nga një qytet që përmbytet, në një qytet që bashkëjeton në mënyrë inteligjente me ujin.

Durrësi sot nuk u përmbyt sepse “nuk punuan hidrovoret”; U përmbyt sepse kemi ndërtuar një qytet që nuk mban ujë.

Duhet ta themi qartë: sado hidrovore të shtojmë, nëse territori nuk mban ujë, përmbytjet do të përsëriten.

Zgjidhja moderne nuk është ta largosh ujin, por ta mbash dhe ta menaxhosh aty ku bie. Uji i shiut është jashtëzakonisht cilësor: ka pak kripëra, është i pastër dhe shumë i dobishëm, sidomos për zona të degraduara dhe të kripëzuara si Spitalla. Ndërkohë që qyteti përmbytet, toka përreth vuan nga kripëzimi dhe mungesa e ujit të përshtatshëm - një paradoks tipik i planifikimit të keq.

Çfarë do të thotë kjo konkretisht? Parqe urbane që pranojnë përkohësisht ujin, jo sheshe “të thata” me pllaka; Sipërfaqe të depërtueshme, jo asfalt kudo; Mbledhje e ujit të shiut nga çatitë për ujitje dhe përdorime publike; Basene dhe zona infiltrimi në periferi, sidomos drejt Spitallës, për shpëlarjen graduale të tokave të kripëzuara.

Hidrovore që përdoren si mjet sigurie, jo si zgjidhje e vetme.
Uji nuk është armik i qytetit; Armik është ideja se mund ta mundim natyrën vetëm me pompa.

Nëse nuk ndryshojmë mënyrën si planifikojmë territorin, sot është Durrësi, nesër do të jetë Vlora, Lezha apo një qytet tjetër. Nëse ndryshojmë strategjinë - nga largimi i ujit tek mbajtja dhe përdorimi i tij - përmbytjet mund të kthehen nga katastrofë në pasuri.

Kjo nuk është çështje emergjence; Është çështje vizioni.

Janë paksuar vjedhjet nga hajdutë të vegjël nëpër autobuza, nëpër dyqane, bankomate, stalla etj, por jemi në një situatë të një hajdutërie të madhe tw shtuar, nga hajdutë të mëdhej. Ndërsa ndonjë hajdut është kapur, si psh ajo në qindra mijra euro ne tubat e respiratorit, shumica e hajdutëve me miliona të vjedhura, të dënuar ose të dyshuar, apo dhe të lirë (shumica) nuk janë kapur dhe është e vështirë të kapen, qoftw tw fshehura në qypat nën tokë, kasaforta speciale, apo banka offshore.

Gjykatat administrative që kanë shumë mundësi të parandalojnë vjedhjen, e madhe thjeshtë e lënë vjedhjen të ndodhë. Ato në bashkpunim me avokatët e shtetit, që gjithnjë janë me “vjedhësin”, i rrëzojnë me lehtësi paditë e ngritura nga shoqëria civile.

Gjykata Speciale, kur vjedhja është bërë mal futet në lojë (sigurisht me vonesë) dhe përsëri dikush dënohet por, vjedhja milionëshe ka ndodhur.

Ja disa raste vjedhje, pa përgjegjës të vjedhjeve dhe që gjykatat i kanë lënë vjedhjet të ndodhin.

1.     Vjedhja me TEC të roskovecit (më e fundit)

SPAK njofton: "sot, më 31.10.2025 i është njoftuar akuza të pandehurës Belinda Balluku, me funksionin e lartë shtetëror, Ministër i Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, akuzuar për kryerjen e veprës penale,“Shkelje e barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike....”

Publiku nuk e di, pasi nuk është publikuar gjwkundi, që pikërisht në të njëjtë ditë, më 31 Tetor 2025, KKTU, që drejtohet nga kryeministri, ka miratuar lejen e ndërtimit për TEC të Roskovecit.

Kjo leje është dhënë në mungesë të lejeve, që janë parakusht, leja e prodhimit të energjisë, leja e nga bazeni i Semanit, leja mjedisore (e skaduar, pasi nuk ka filluar ndertimi pas 2 vjetësh).

Kompania, që mund të jetë hajduti, ose bashkpunëtor me hajdutin, së fundmi ka bërë një mashtrim, duke thënë zyrtarisht se ka filluar ndërtimi. Banorët thonë se nuk ka filluar ndërtimi para dt 13 Nëntor, që ka qënë afati i skadimit të lejes mjedisore, as tani.

Kompania thotë (guxon edhe në seancë gjyqsore) se i ka të gjitha lejet dhe nesër pas një viti mund të sjellë ndonjë rrangallë në Roskovec, që të helmoj popullin, tokën bujqësore, prodhimet bujqësore, ujin e puseve, vetë njerëzit për 49 vjet, sipas marrveshjes. Kompania mund të kërkoj dëmshpërblim qindra milion Euro në gjykatë ndërkombëtare.

Nëse nuk ndalohet ky gjoja investim strategjik (sipas deputetit Balla) vjedhja do ndodhi. Do vidhen vitet e jetës së banorëve të zonës e më gjërë, nga ndotjet e mjedisit dhe prodhimit bujqësor, do vidhet ekonomia e banorëve. Do vidhet buxhet i shtetit.

Padia në Gjykate Administrative për TEC të Roskovecit prej shoqëria civile në korrik 2024 u rrëzua nga Gjykata dhe te nesërmen KKT miraton vendimin per ndertimin e TECit. Njw padi tjetwr, e shoqwrisw civile, prej gati njw viti sapo ka filluar kunder vendimit te Qeverise per lejen e ndertimit te TEC te Roskovecit, por duket se kompania ne unison dhe me ministrite dhe avokatin e shtetit kanw kwrkuar rrwzimin e padisw.

2.     Vjedhja me inceneratorët.

Tre inceneratorët, Elbasan, Fier, Tiranë janë aty si bankomat, ku kodin e tërheqjes e së parave nga buxheti i shtetit e ka vetëm “hajduti” me bashkpunëtorët e tij. Në fillim të vitit 2018 u pë padia nga shoqëria civile për incenerator të Fierit, që mund të shpëtonte miliona Euro të harxhuara nga Buxheti i shtetit për incinerator të Fierit e Tiranës.

Gjykata administrative e rrëzoi padinë. Vjedhja do vazhdoj për 30 vjet. Mund të paguajmë dhe dëmshpërblim Bashkisë së Dubrovnik, për ndotjen që i shkaktuam, ditw mw parw, nga trasmetimi i ndotjes përmes detit.

3.     Vjedhja me TEC lundrues në Vlorë

Padia nga shoqëria civile dhe qytetarët e vlorës kundër TECit lundrues në Vlorë është bërë 2 vite e gjysëm më parë, kur TECi lundrues nuk kishte ardhur akoma nga Bangladeshi, ku kishte punuar 20 vjet atje dhe kishte qëndruar pa punë 4 vjet.

Më 30 Nëntor 2025, një ditë para marrjes së pandehut të ministers përgjegjëse Balluku, gjykata administrative e shkallës së parë në Tiranë e rrëzoi padinë kundër TECit lundrues, pa shpjegim. Vendimi nuk është zbardhur ende, edhe pse është kërkuar përshpejtim.

Në gjyq u sollën prova se drejtori i KESH i emëruar 2 ditë para se të bëhej testi e funksionimit të TECit lundrues, në Gusht 2024 e morri në dorrëzim TECin lundrues, ndërsa testi ishte mashtrim.

Kurse, se si është bërë tenderi për TECin e Bangladeshit është tragji-komike.

Shkurt. TECi lundrues nuk punon dhe nga buxheti i shtetit vazhdojnë qysh prej shtatorit 2024 shkojnë në drejtim të paditur cdo ditë 94500 USD, që do të vazhdojnë të rrjedhin nga busheti i shtetit deri më 31 Gusht 2026.

4.     Vjedhja me HECet e vegjël me devijim.

Vjedhja e ujit që po ndodh që nga viti i largët 2008 është vjedhja jo vetëm më e madhe, por më kriminale, pasi ka lënë me qindra fshatra e mijra fermere, pa ujë për vaditje të tokave të tyre, në shkatërrim të ekosistemeve të zonave malore, duke nxitur braktisjen e popullsisë së këtyre zonave.

Banorët e shumë zonave prej vitesh janë nëpër gjykata dhe nuk ka një rast të vetëm që gjykatat në mënyrë të plotë të pranojë paditë e banorëve.

Këto raste janë vetëm një pjesë e vogël e hajdutërisë së madhe, që nuk janë aktualisht në lajmet për vjedhjet e komentuara në institucione, gjykata, media, publik.

Kush është përgjegjës për këtë hajdutëri të madhe në Shqipëri?

Përgjegjës kryesor, për këtë hajdutëri të madhe është Qeveria, aktuale, e Shqipërisë.

Dorëheqja e kryeministrit Edi Rama e kërkuar nga gjithë opozita dhe më gjërë nga shoqëria shqiptare është i vetmi veprim, që do mund të shpëtohet nga kjo hajdutëri e madhe.

Media greke i ka kushtuar një artikull projekteve të Jared Kushner në Shqipëri dhe Serbi si dhe "dashurinë” që Ivanka Trump ka shfaqur për vendin tonë.  Sazani, dikur një bazë ushtarake sekrete dhe sot një nga zonat më të paprekura të Mesdheut, njihet për bukurinë e tij natyrore dhe biodiversitetin e pasur, nga shpendët e rrallë deri te breshkat e detit.

Protothema kujton se lidhja e Ivanka Trump me Shqipërinë nisi katër vite më parë, kur ajo dhe Kushner u impresionuan nga Sazani gjatë një vizite të organizuar posaçërisht nga autoritetet shqiptare. Që atëherë, Kushner ka sjellë arkitektë e këshilltarë dhe ka shprehur gatishmërinë për të investuar mbi 1 miliard dollarë në Sazan dhe zonën përreth.

Në të njëjtën kohë, dhëndri i ish-presidentit amerikan po planifikon ngritjen e një “Kulle Trump” në Beograd, në truallin e ish-komandës së ushtrisë serbe të bombarduar nga NATO në vitin 1999. Projekti ka shkaktuar reagime të forta në Serbi, sidomos pasi qeveria hoqi statusin e mbrojtur të godinës për t’i hapur rrugë ndërtimit, duke u akuzuar për mungesë transparence dhe favorizim të investitorëve të huaj.

Media greke sjell edhe kritikat e aktivistëve shqiptarë e serbë, të cilët shprehen të shqetësuar për ndikimin mjedisor, prishjen e hapësirave të mbrojtura dhe përfshirjen e kompanive me rekorde të dyshimta. Për ta, projektet e Kushnerit në Ballkan mbeten më shumë çështje biznesi sesa zhvillimi të qëndrueshëm, ndërsa financimi i madh i ardhur nga Lindja e Mesme shton pikëpyetje për transparencën e investimeve.

Shkrimi i plotë i medias greke:

Sazani, një masë e vogël shkëmbore në mes të Adriatikut, kohët e fundit është bërë i njohur si “Ishulli Trump”: një copë tokë që qeveria shqiptare po përgatitet t’ia japë Jared Kushner për zhvillimin e turizmit.

Në të njëjtën kohë, dhëndri i presidentit amerikan po planifikon njëkohësisht një “Kullë Trump” në qendër të Beogradit, duke provokuar reagime të forta si në Serbi ashtu edhe në Shqipëri.

Siç raporton francezja LePoint në homazhin e saj të gjerë , Sazani duket si parajsë në sipërfaqe. Një “xhevahir i vogël” në Adriatik, një mbretëri gjarpërinjsh, karkalecash, zogjsh dhe, siç thonë, madje edhe disa arinjsh që gjejnë strehë në bimësinë natyrore të livandos së egër dhe pishave treqindvjeçare.

Në verë, disa varka transportojnë turistë nga Vlora fqinje për një not dy-orësh në një plazh të madh, përpara se të shkojnë në shpellën e Haxhi Aliut, piratit të shekullit të 17-të i cili, sipas legjendës, fshehu atje arka me monedha ari. Ishulli është bërë gjithashtu një strehë për breshkat e detit.

Për gjashtëdhjetë vjet, Sazani ishte një bazë ushtarake sekrete, nga e cila sot kanë mbetur vetëm mitralozë të shkatërruar dhe mijëra mina.

Enver Hoxha ishte thellësisht dyshues. Diktatori komunist që sundoi Shqipërinë për gati katër dekada i frikësohej një zbarkimi nga italianët, jugosllavët, amerikanët dhe madje edhe rusët. Pas rënies së regjimit në fillim të viteve 1990, Sazani u bë tokë e askujt, ishulli i fundit i pabanuar në Adriatik.

Dashuria e Ivankës për Sazanin, ushqimet e detit dhe Ramën

“Lidhja e dashurisë” e Ivanka Trump dhe bashkëshortit të saj Jared Kushner me Sazanin është tashmë pothuajse një histori lokale. Ndodhi katër vjet më parë, kur çifti po kalonte pushimet me fëmijët e tyre në Greqi. Në Tiranë, ku qeveria dhe biznesmenët ëndërrojnë të ndërtojnë hotele luksoze dhe numri i turistëve është trefishuar në një dekadë, vizita u pa si një mundësi.

Auron Tare, një ish-arkeolog i cili sapo kishte marrë detyrën si drejtor i përgjithshëm i Shërbimit Kombëtar Bregdetar të Shqipërisë, organizoi një vizitë të përshtatur për nevojat e Trump-Kushner dhe disa investitorëve të tjerë potencialë, përfshirë Nasser al-Khelaifi, kreu i Paris Saint-Germain, dhe një biznesmen nga Emiratet e Bashkuara Arabe. U sigurua një helikopter dhe një jaht luksoz.

Tare i njeh vendet më të mira në zonë. Ai i tregon grupit vilën spektakolare të ndërtuar nga George Tenet, djali i emigrantëve shqiptarë dhe ish-drejtor i CIA-s nën Bill Clinton dhe George Ë. Bush. Ai organizon një drekë në restorantin më të mirë me ushqime deti në zonë, të organizuar nga ish-shoku i tij i skuadrës në basketboll, vetë kryeministri Edi Rama. Në pushtet që nga viti 2013, Rama duket si një njeri i ngrohtë, mesdhetar, informal - dhe ai e njeh personalisht Donald Trumpin, të cilin e ka takuar në samite ndërkombëtare.

Operacioni konsiderohet i suksesshëm nga të gjitha anët. Ivanka Trump dhe Jared Kushner kanë filluar të flasin hapur për atë që mund të bëjnë me ishullin që Shqipëria është gati ta heqë dorë.

Ata po sjellin arkitektë dhe avokatë. Vitin pasardhës, Kushner kthehet në vend. Së bashku me partnerët e tij, ai deklaron gatishmërinë e tij për të investuar pak më shumë se 1 miliard dollarë, jo vetëm në Sazan, por edhe në gjirin e tij, në një rrip të madh toke në veri të Vlorës që aktualisht mbetet i pazhvilluar. Dhjetorin e kaluar, një muaj pasi Donald Trump u rizgjodh në president, Kushner nënshkruan një marrëveshje paraprake për një qira 99-vjeçare.

Entuziazmi i shpejtë i Ivankës për Sazanin ka gjithë shkëlqimin e një historie pushimesh ekzotike. Por, mbi të gjitha, është çështje parash të mëdha. Jared Kushner nuk është thjesht një investitor naiv. Grupi i tij me bazë në Miami menaxhon asete me vlerë disa miliardë dollarë në të gjithë botën, kryesisht në Lindjen e Mesme, ku investitorët sauditë janë partnerët dhe aksionarët e tij kryesorë.

Bizneset në Serbi dhe reagimet

Kushner nuk e zbuloi Ballkanin nga udhëtimi në Sazan. Një nga "udhëzuesit" e tij kryesorë në rajon është Richard Grenell, një ish-ambasador i SHBA-së në Gjermani , të cilin Trump e emëroi si të dërguar të posaçëm në Serbi dhe Kosovë gjatë mandatit të tij të parë.

Grenell është gjithashtu njeriu që negocioi, në emër të Kushner, një marrëveshje të dytë të madhe në rajon: blerjen e një blloku të tërë ndërtesash në qendër të Beogradit.

Vendi, sot, duket si një grumbull rrënojash. Ishte selia e vjetër e ushtrisë serbe, e cila u bombardua në vitin 1999 nga forcat ajrore të NATO-s në luftën e Kosovës dhe që atëherë është braktisur pas rënies së Slobodan Millosheviçit. Për ata nostalgjikë për Jugosllavinë, është një simbol i shenjtë, ndërsa për brezin e ri, i cili ëndërron pranimin e vendit në BE, është një relike e mallkuar.

"Kulla Trump" e ardhshme, siç do të quhet, është planifikuar të strehojë një hotel luksoz, një qendër të madhe tregtare dhe rezidenca luksoze. Për shumë, ajo tashmë është bërë një simbol i biznesit ekstrem dhe praktikave të errëta qeveritare.

Për t'ia dhënë truallin Kushnerit, u miratua një ligj i posaçëm: statusi i ndërtesës si monument në Regjistrin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore duhej të hiqej.

Marre nga gazeta Tema

dërkohë që ministrja e Infrastrukturës, Belinda Balluku ndodhet në Prokurorinë e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, ku do të njihej me akuzën “Shkelje e barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike....”

Ndërkohë, në të njëjtën ditë pra më 31 tetor, Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit ka miratuar lejen e ndërtimit për TEC-in e Roskovecit. Leja është dhënë në mungesë të lejeve, që janë parakusht, leja e prodhimit të energjisë, leja e nga bazeni i Semanit, leja mjedisore.

Ndërkaq, të enjten gjykata do të gjykojë padinë e bërë nga shoqëria civile për TEC të Roskovecit kundër Vendimit të Qeverisë për lejen e ndërtimit.

A do zgjidhet shpejt kjo aferë, apo do merret SPAK-u me të pas 2 vjetësh, kur dëmi i madh të ketë ndodhur?

Ndërtimi i një termocentrali me gaz, i bërë publik në pranverë të vitit 2023, u miratua në mbledhjen e 18 dhjetorit 2024 nga Këshilli i Ministrave. Leja, që sipas vendimit nuk është koncesion, iu dha kompanisë aksionere “FIER THERMOELECTRIC” SH.A., FTE, aksionet e së cilës zotërohen 30% nga kompania shqiptare “Gener 2,” 35% nga kompania private greke GEK TERNA S.A., dhe 35% nga Korporata Publike e Gazit të Greqisë, DEPA COMMERCIAL S.A. Kjo e fundit, bazuar në raportin publik të Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis, ka garantuar me një kontratë të vitit 2022 furnizimin me gaz të termocentralit përmes gazsjellësit TAP për 7 vjet.

Sipas Vendimit të Ministrave, termocentrali do të ndërtohet dhe vihet në punë brenda 36 muajve nga hyrja në fuqi e këtij vendimi dhe do të shfrytëzohet për një periudhë 49-vjeçare. Në vendim, qeveria deklaron se do të marrë 2% të prodhimit vjetor si “royalty,” ndërsa kompania detyrohet t’i shesë, sipas ligjit në fuqi, pjesë të energjisë shpërndarësit publik.

DENONCIMI NGA PIRANJAT

Më 29 dhjetor 2023 kryetarja e Bashkisë së Roskovecit, Majlinda Bufi, ndërmori nismën për rishikimin e planit të përgjithshëm vendor me procedurë të thjeshtuar. Kjo bashki ka kërkuar që të ndryshojë një sipërfaqe ku 15.81 hektarë të veçuar do të përdoren për ndërtimin e një termocentrali elektrik. Zona ku propozohej ndërtimi i TEC-it ndodhet në kategorinë B, tokë bujqësore boniteti 2, e cila nuk lejon zhvillime të reja.

Por sipas bashkisë së Roskovecit kjo është mundësia e vetme për realizimin e TEC-it për shkak të afërsisë strategjike me nyjën e lidhjes me TAP. Më 10 janar 2024 Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit i kërkoi mendim Ministrisë së Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural për rishikimin e dokumentit të planit të përgjithshëm vendor të Bashkisë Roskovec.

Në referencë të ligjit për mbrojtjen e tokës bujqësore, ministria sugjeron të vlerësohen edhe mundësi të tjera të ndërtimit të termocentralit në toka me cilësi agroprodhuese të ulëta. Pra, TEC-i nuk lejohet të ndërtohet në një tokë bujqësore me potencial të lartë prodhimi, ndaj duhej zgjedhur një destinacion tjetër për ndërtimin e tij, por kjo nuk i pengoi aspak institucionet të vazhdonin përpara me procedurën e tyre te jashtëligjshme.

Më 21 mars 2024 Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit lëshoi akt përputhshmërinë. Në fakt shkresa u dha me një kusht për njësinë strukturore termocentral. Duke qenë se kërkesa për ndërtimin e TEC-it, nuk përputhej me legjislacionin e tokës, AKPT-ja ia la në dorë organeve politikbërëse, si Këshilli Bashkiak dhe Këshilli Kombëtar i Territorit që të merrnin vendimin. Në lidhje me këtë shkelje, drejtoresha e AKPT-së, Adelina Greca, nuk dha asnjë përgjigje për “Piranjat”.

Edhe kryetarja e Bashkisë së Roskovecit, Majlinda Bufi, që po ashtu ka një rol kyç në këtë procedurë të jashtëligjshme, nuk u përgjigj në asnjë moment për emisionin “Piranjat”.

Më 26 prill 2024 këshilli bashkiak Roskovec vendosi miratimin e dokumentit të rishikimit të planit të përgjithshëm vendor, duke qenë një hap më afër ndërtimit të TEC-it. Më pas më 29 maj 2024, Këshilli Kombëtar i Territorit, që kryesohet nga kryeministri Edi Rama, miratoi ndryshimet në planin e përgjithshëm vendor të Bashkisë së Roskovecit. Dokumenti mban firmën e kryeministrit Rama si dhe ministres së Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku. Pra, dy personat më të rëndësishëm të qeverisë, kanë shkelur me të dyja këmbët një ligj për t’i hapur rrugën një investimi, që me gjasa do të sjellë më shumë dëme se sa dobi për zonën e Roskovecit.

Vendet e pasura do të duhet të trefishojnë fondet për të ndihmuar vendet më të prekura nga kriza klimatike, ndërsa çështjet si shpyllëzimi dhe shfrytëzimi i mineraleve strategjike janë lënë jashtë marrëveshjes finale të COP30.

Bota bëri një përparim të vogël drejtë fundit të epokës së karburanteve fosile, por jo aq sa duhej për të shmangur shkatërrimin klimatik.

Vendet të cilat u mblodhën në Brazil për dy javë arritën në një marrëveshje vullnetare ku do të mund të hapen diskutimet për ndërprerjejen e ardhshme të karburanteve fosile, dhe ky avancim minimal u arrit edhe pas kundërshtimeve të palëkundura nga shtetet prodhuese të naftës.

Bisedimet rrezikuan të dështonin tërësisht, por u shpëtuan pas një nate të gjatë negociatash. Më shumë se 80 vende, si të pasura ashtu edhe në zhvillim, u përplasën me grupin e udhëhequr nga Arabia Saudite dhe aleatët e saj, të mbështetur edhe nga Rusia.

Aktivistët u shprehën të zhgënjyer, por edhe të lehtësuar që bisedimet prodhuan të paktën pak avancim. Vendet në zhvillim arritën pjesërisht qëllimin e tyre në bisedimet globale, që ishte trefishimi i mbështetjes financiare nga vendet e pasura për t’i ndihmuar ato të përshtaten me ndikimet e krizës klimatike. Ato duhet të marrin 120 miliardë dollarë (92 miliardë £) në vit për përshtatje, nga 300 miliardë dollarët që vendet e zhvilluara ju premtuan vitin e kaluar dhe këtë shifër, vendet e varfëra, do të mund ta marrin deri në vitin 2035 në vend të afatit 2030 që ato kërkonin. Shumë prej tyre kishin shpresuar gjithashtu që rritja të ishte përtej shifrës prej 300 miliardësh.

Një plan veprimi për ndalimin e shpyllëzimit u hoq nga marrëveshja finale, një zhgënjim i madh për mbrojtësit e natyrës “COP të pyjeve tropikale” të mbajtur në Belém, pranë grykëderdhjes së lumit Amazon.

Marrëveshja mes 194 vendeve, duke përjashtuar SHBA-në, e cila nuk dërgoi delegacion, u arrit në orët e para të mëngjesit pas 12 orësh bisedimesh të pandërprera nëpër salla konferencash, dhe u finalizua në një mbledhje mbyllëse në orën 13:35, pasi negociatat u rikthyen nga rreziku i kolapsit të së premtes mbrëma.

Në seancën plenare, shumë delegacione, përfshirë Kolumbinë, u ankuan me zë të lartë se nuk u lejuan të flisnin para se marrëveshja të miratohej, pavarësisht se Brazili kishte deklaruar se kjo do të ishte “COP i së vërtetës”. Seanca u ndërpre për pak kohë, por presidenti i COP30, André Corrêa do Lago, më pas konfirmoi se vendimet e miratuara më herët ishin pranuar.

Jennifer Morgan, veterane e COP dhe ish-e dërguar e posaçme për klimën nga Gjermania, tha: “Edhe pse larg asaj që nevojitej, rezultati në Belém është përparim domethënës. Marrëveshja e Parisit po funksionon, tranzicioni larg karburanteve fosile i rënë dakord në Dubai (në COP28 më 2023) po përshpejtohet. Pavarësisht përpjekjeve të vendeve të mëdha prodhuese të naftës për të ngadalësuar tranzicionin e gjelbër, multilateralizmi vazhdon të mbështesë interesat e gjithë botës në luftën kundër krizës klimatike.”

Mohamed Adow, drejtor i Power Shift Africa, tha: “Me një sfond gjithnjë e më të përçarë gjeopolitik, COP30 na dha disa hapa të vegjël në drejtimin e duhur, por duke parë shkallën e krizës klimatike, ajo dështoi të ngrihet në nivelin e situatës. Pavarësisht se e quajnë veten udhëheqës klimatikë, vendet e zhvilluara kanë tradhtuar vendet e cenueshme duke mos ofruar plane kombëtare të reduktimit të emetimeve në përputhje me shkencën.”

Aisha Humaira, udhëheqëse e delegacionit të Pakistanit, akuzoi vendet e zhvilluara për hipokrizi: “Vendet të cilat kanë përdorur të gjitha burimet e energjisë për 200 vjet dhe kanë arritur kulmin e zhvillimit industrial dhe megjithatë nuk kanë ndaluar së përdoruri ato burime, po na thonë neve ‘ndaloni së rrituri’,” tha ajo. “E drejta për zhvillim dhe siguri është themelore për çdo vend.”

Përpjekjet për të kufizuar ngrohjen globale në 1.5°C mbi nivelet paraindustriale, në përputhje me qëllimet e Marrëveshjes së Parisit, u trajtuan gjithashtu në diskutimin final, por me një rezultat më të dobët se sa kishin shpresuar vendet e cenueshme. Para konferencës, pritej që shtetet të paraqisnin plane të reja kombëtare për uljen e emetimeve, por ato dështuan të përmbushnin angazhimet e nevojshme për të ruajtur objektivin 1.5°C, i cili tashmë është tejkaluar, por sipas analistëve mund të rikthehet.

Në vend që të dënohej ky dështim, konferenca ra dakord të krijojë një program “përshpejtues” për të adresuar mungesën e kontributeve të përcaktuara kombëtare (NDC-të, pra planet e klimës së çdo shteti), të cilët do të raportojnë vitin e ardhshëm në COP në Turqi, nën drejtimin e Australisë. Ky vendim ju bën thirrje vendeve për “zbatim të plotë të NDC-ve duke synuar rezultate më të mira”.

Marrëveshja finale njohu gjithashtu “tranzicionin e drejtë” që aktivistët e drejtësisë sociale e kishin kërkuar prej kohësh, dhe kjo do të thotë ndihmë për punëtorët e prekur nga ndryshimi i sistemit (nga karburante fosile drejt energjisë së pastër). Por dispozitat kyçe për shfrytëzimin e “mineraleve strategjike”, çështje që shoqërohet me rritje të abuzimeve të të drejtave të njeriut në disa vende, u bllokuan nga Kina dhe Rusia.

Burime të brendshme thanë se pas disa javësh të ngarkuara në Brazil që nisën me një samit të liderëve botërorë të organizuar nga presidenti i Brazilit, Luiz Inácio Lula da Silva, ku morën pjesë rreth 50 krerë shtetesh ose qeverish, theksuan se ditën e premte bisedimet ishin shumë pranë dështimit.

Por pasi liderët u larguan dhe COP30 filloi zyrtarisht të hënën më 10 nëntor, diskutimet midis ministrave dhe zyrtarëve të lartë u shndërruan në një përplasje të ashpër. Një zjarr pranë zyrave të delegacioneve të enjten pasdite, ku askush nuk u lëndua rëndë, detyroi evakuimin e qendrës së konferencave dhe ndërpreu negociatat në një fazë kritike.

Kur bisedimet rifilluan të enjten mbrëma, përçarja ishte e qartë: më shumë se 80 vende ishin deklaruar në favor të përfshirjes së një angazhimi për “tranzicion larg karburanteve fosile” në rezultatin final, por dhjetëra vende, të udhëhequra nga grupi arab, përfshirë Arabinë Saudite, u rreshtuan kundër.

Ai kundërshtim detyroi që angazhimi për “tranzicion larg karburanteve fosile”, që shkencëtarët thonë se është thelbësor për të shmangur efektet më të këqija të krizës klimatike, të mbetet vetëm vullnetar dhe jo vendim ligjërisht detyrues, siç shumë kishin shpresuar.

Teresa Anderson, drejtuesja globale për drejtësinë klimatike në ActionAid International, tha: “Mungesa e financimit për klimën po pengon përparimin e misionit. Vendet e jugut, të cilat tashmë po mbajnë barrën e kostove të krizës klimatike të cilën as nuk e kanë shkaktuar vetë, kanë nevojë dëshpërimisht për mbështetjen e vendeve të pasura për të marrë përsipër angazhime të reja. Kjo u pa qartë te çështja e karburanteve fosile, ku qëlimi kryesor edhe një herë përfundoi i pafinancuar dhe i hequr nga marrëveshja.”

Nikki Reisch, nga Qendra për Ligjin Ndërkombëtar të Mjedisit, tha: “Kjo është një marrëveshje bosh. COP30 na kujton qartë se përgjigjet ndaj krizës klimatike nuk gjenden brenda bisedimeve të klimës, por te njerëzit dhe lëvizjet që po udhëheqin rrugën drejt një të ardhmeje të drejtë, të barabartë dhe pa karburante fosile.”

Perkthyer nga "The Guardian"

Evropa po përballet me një krizë të fshehtë, por gjithnjë e më të dukshme: rezervat e saj të ujit po pakësohen në mënyrë dramatike.

Një analizë e re, e kryer nga shkencëtarë të University College London (UCL) në bashkëpunim me Watershed Investigations dhe The Guardian, sjell një tablo të zymtë të situatës hidrike në kontinent, duke përdorur të dhëna satelitore që matin ndryshimet në fushën gravitacionale të Tokës – pra, peshën e ujit në sipërfaqe dhe nën të.

Harta e re e ujit në Evropë: Veriu laget, Jugu thahet

Sipas analizës së të dhënave 2002–2024, veriu dhe veriperëndimi i Evropës – kryesisht Skandinavia, pjesë të Britanisë së Madhe dhe Portugalisë – po marrin gjithnjë e më shumë ujë. Ndërkohë, zona të mëdha të Evropës jugore dhe qendrore, përfshirë Spanjën, Italinë, Francën, Zvicrën, Gjermaninë, Rumaninë dhe madje edhe pjesë të Britanisë së Madhe, po përjetojnë humbje të thella të ujërave të nëntokës dhe rezervave sipërfaqësore.

Ky kontrast i thellë, thonë shkencëtarët, lidhet drejtpërdrejt me përshkallëzimin e krizës klimatike. “Trendet përputhen me të dhënat klimatike. Po shohim efektet e ndryshimeve klimatike në kohë reale”, thotë prof. Mohammad Shamsudduha i UCL.

Kufiri i 1.5°C është kapërcyer de facto: Evropa po përjeton botën e 2°C

Shkencëtarët paralajmërojnë se Evropa po hyn në realitetin e ngrohjes prej 2°C – histori e njohur deri tani vetëm në Globalin Jugor. Kjo rritje sjell reshje më të çrregullta, me stuhi të rrëmbyeshme dhe periudha të gjata thatësirash, duke e bërë të vështirë rigjenerimin natyror të ujërave të nëntokës.

Gjithnjë e më shumë reshje bien në formë rrëkeje, që nxisin përmbytje dhe humbin shpejt nëpërmjet rrjedhjeve sipërfaqësore, duke mos depërtuar në tokë.

Britania: Perëndimi laget, Lindja në alarm

Në Mbretërinë e Bashkuar, modelet e reja janë të qarta: perëndimi po bëhet gjithnjë e më i lagësht, ndërsa lindja po thahet. Në juglindje të Anglisë, ku 70% e ujit të pijshëm vjen nga nëntoka, ndryshimet klimatike po ekspozojnë sistemin ujor ndaj rrezikut të madh.

Agjencia e Mjedisit tashmë ka paralajmëruar: pa reshje të konsiderueshme këtë dimër, thatësira do të zgjasë deri në vitin 2026.

Rezervat e ujit të nëntokës: një thesar në zhdukje

Një nga gjetjet më shqetësuese është fakti se edhe ujërat e nëntokës – të cilat konsiderohen më rezistente ndaj klimës – po ndjekin të njëjtin trend tharjeje. Kjo tregon se kriza nuk është sipërfaqësore, por strukturore dhe afatgjatë.

Në BE, ndërsa përdorimi total i ujit ka rënë, shfrytëzimi i ujit të nëntokës është rritur me 6%, kryesisht për furnizim publik dhe bujqësi. Për shumë vende, kjo do të thotë se prishja e ekuilibrave hidrikë është tashmë në prag të pakthyeshmërisë.

Shqetësimet për sigurinë ushqimore

Shamsudduha paralajmëron se kriza e ujit në Spanjë – një nga furnitorët kryesorë të prodhimeve të freskëta për Evropën, përfshirë Britaninë – mund të godasë drejtpërdrejt zinxhirët e furnizimit.

Thatësira shumëvjeçare dhe rezervuarët e zbrazur në gadishullin Iberik tashmë po ndikojnë prodhimin bujqësor.

Qeveritë reagojnë, por jo me ritmin e duhur

Komisioni Evropian ka prezantuar strategjinë e qëndrueshmërisë së ujit, e cila synon rritjen e efiçencës me të paktën 10% deri në vitin 2030, uljen e humbjeve në rrjet dhe modernizimin e infrastrukturës.

Por ekspertët mendojnë se masat nuk po ecin me ritmin që kërkon kriza.

Prof. Hannah Cloke, hidrologe britanike, e thotë prerë: “Thjesht ndërtimi i rezervuarëve të rinj nuk është zgjidhja. Po ecim shumë ngadalë përballë trendeve të frikshme”.

Ajo kërkon:

ringjallje të sistemeve të riciklimit të ujit, ndarje të ujit të pijshëm nga ai i ricikuluar për përdorime të tjera,

zgjidhje natyrore për përthithjen dhe ruajtjen e ujit, ndryshime në planifikimin urban.

Kriza është globale: tharje dramatike në gjithë planetin

Gjetjet për Evropën pasqyrojnë një model global. Zona të mëdha në Lindjen e Mesme, Azi, Amerikën e Jugut, perëndimin e SHBA-ve dhe Kanada po përjetojnë skenarë të ngjashëm.

Në Iran, Teherani po afrohet me “ditën zero” – momentin kur ujësjellësi nuk do të ketë më ujë për të ofruar. Autoritetet paralajmërojnë se, nëse racionimi dështon, qyteti mund të ketë nevojë të evakuohet.

Shkencëtarët e përfshirë në studim thonë se kjo është një thirrje e qartë për veprim.

“Duhet të pranojmë se ndryshimi klimatik është real dhe po na prek drejtpërdrejt,” thotë Shamsudduha. “Nevojiten ide të reja, madje edhe të pazakonta – si kapja masive e ujërave të shiut – për të përballuar sfidën”.

Evropa nuk është më spektatore e krizës globale të ujit; ajo është bërë skenë e saj. Dhe vendimet e viteve të ardhshme do të përcaktojnë nëse kontinenti do të arrijë të përballojë një të ardhme shumë më të thatë.

© BalkanWeb

“ Në Republikën e Shqipërisë nuk ka njerëz me fat që e kanë ujin afër dhe njerëz pa fat që e kanë ujin te burimi larg.”- tha ai sot ne takimin ku presantoi krijimin e Operatorit Kombëtar të Ujit.

Këta njerëz që revoltohen se po u rrëmbehet uji, jo vetëm në Tragjas e në luginën e Shushicës, për ta transferuar në Palasë e në Dhërmi për resortet atje, por dhe mijra njerëz nëpër Shqipëri, që po ankohen për rrëmbim të ujit nga lumenjtë e përrenjtë për HECet e vegjël jetojnë aty ku janë, jo se janë  njerëz me fat, por se kanë punuar fort për ta ndërtuar jetën aty dhe kanë luftuar për ta mbrojtur këtë jetë ndër shekuj.

Këta njerëz kanë ndërtuar jetën në lugina të vogla apo të mëdha, se pranë ka pas burim uji, apo rrjedhje uji për të pirë, për të ujitur kulturat bujqësore, për të pirë bagëtia, për të peshkuar, etj, që përmblidhen në atë që sot quhet ekosistem, pra këta njërëz janë pjesë të këtij ekosistemi që gjallon prej ujit. Këto ujra që rrjedhin krijojnë ekosisteme të tjera tek derdhen më në fund në det. Edhe në kohën e sotme Republikat kudo në botë, vec e vec e së bashkua kanë vendosur dhe ligje për tu ruajtur këto ekosisteme, ku janë pjesë dhe njerëzit, psh, me ligj duhet një sasi uji e lumit duhet të derdhet në det, në mënyrë që gjallesat të mos zhduken dhe ekosistemi të mos shkatërrohet. Psh në ligjin Shqiptar është adoptuar një formulë ( jo më e mirë) që quhet Q355, që do të thotë se nuk mund të mos lihet një sasi uji të rrjedh në shtratin normal, në sasinë jo më e vogël se prurja e 10 ditëve më të thata të vitit.

Banorët e Tragjasit kanë bërë një kompromis totalisht të gabuar, që e lejonë Republikën e Shqipërisë ta marrë ujin diku pak më larg se burimi, e duke ndërprerë kështu rrjedhjen ekologjike në det.